بنیاتنانەوەی دڵ دوای جەڵتە؛ پارچەی بایۆلۆژی شۆڕش لە چاکبوونەوەی نەخۆشانی دڵدا دروست دەکات

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

پزیشکان و ئەندازیارانی بایۆلۆژی توانییان بە سەرکەوتوویی جۆرە "پارچەیەکی زیرەک" (Patch) بۆ دڵ پەرەپێ بدەن کە توانای هەیە شانە مردووەکانی دڵ دوای جەڵتە چاک بکاتەوە و دڵەکە هان بدات بۆ ئەوەی خۆی دووبارە بنیات بنێتەوە، ئەمەش یەکێکە لە گەورەترین دۆزینەوەکانی بواری چارەسەری دڵ لەم دەیەیەدا.

کاتێک مرۆڤ تووشی جەڵتەی دڵ دەبێت، بەشێک لە ماسولکەکانی دڵ بەهۆی نەگەیشتنی خوێن دەمرن و دەبنە "شانەی سووتاو" (Scar Tissue). ئەم شانە سووتاوانە ناتوانن وەک ماسولکە کار بکەن و گرژ ببنەوە، ئەمەش لە داهاتوودا دەبێتە هۆی سستی دڵ و مردنی پێشوەختە، چونکە دڵ بە شێوەیەکی سروشتی توانای نوێبوونەوەی نییە.

ئەم پارچە نوێیە لە خانەی بنەڕەتی (Stem Cells) دروستکراوە و وەک پەردەیەکی تەنک دەخرێتە سەر ئەو بەشەی دڵ کە زیانی پێگەیشتووە. پارچەکە تەنها وەک پۆشەرێک نییە، بەڵکو ماددەی کیمیایی و "فاکتەری گەشە" دەردەدات کە خانە نوستووەکانی دڵ بەخەبەر دەهێننەوە و هانی دروستبوونی دەمارە خوێنی نوێ دەدەن. لە تاقیکردنەوەکاندا، ئەو نەخۆشانەی ئەم پارچەیەیان بۆ بەکارهێنراوە، دوای چەند مانگێک دڵیان دەستی کردووەتەوە بە کارکردن بە شێوەیەکی ئاسایی و قەبارەی شانە سووتاوەکانیان بە ڕێژەیەکی بەرچاو کەمبووەتەوە.

نەخۆشییەکانی دڵ و جەڵتە هێشتا هۆکاری یەکەمی گیانلەدەستدانن لە سەرانسەری جیهاندا. زۆربەی چارەسەرەکانی ئێستا تەنها بۆ ڕێگریکردنن لە تێکچوونی زیاتر، نەک بۆ چاککردنەوەی ئەو زیانەی کە پێشتر ڕوویداوە. ئەم داهێنانە هیوا بۆ ملیۆنان کەس دەگەڕێنێتەوە کە بەدەست لێکەوتەکانی جەڵتەی دڵەوە دەناڵێنن و پێویستیان بە چاندنی دڵ هەیە.

توێژەران پێشبینی دەکەن کە لە داهاتوودا بەکارهێنانی ئەم پارچە بایۆلۆژییانە ببێتە بەشێکی ڕۆتینی لە نەشتەرگەرییەکانی دڵ، بەجۆرێک هەر کەسێک تووشی جەڵتە بوو، ڕاستەوخۆ پارچەکەی بۆ دابنرێت تا ڕێگری لە سستی دڵ بگیرێت و کوالێتی ژیانی نەخۆشەکە بە بەرزی بمێنێتەوە، ئەمەش وەک پەرجوویەکی پزیشکی هەژمار دەکرێت.

سەرچاوە: گۆڤاری سووڕی خوێن (Circulation Journal)، کۆمەڵەی دڵی ئەمریکی (AHA)، پزیشکیی نوێبوونەوەی ئەمڕۆ.