چاککردنەوەی جینی بۆ گەڕاندنەوەی بینایی؛ چارەسەری CRISPR وەرچەرخانێکی مێژوویی تۆمار دەکات

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

بۆ یەکەمجار لە مێژووی پزیشکیدا، چارەسەرێکی نوێی دەستکاریی جینەکان بە بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای "کریسپەر" (CRISPR)، بە سەرکەوتوویی توانی بینایی بۆ ئەو نەخۆشانە بگەڕێنێتەوە کە بەهۆی کێشەی بۆماوەییەوە تووشی کوێری بوون، ئەمەش وەک وەرچەرخانێکی بێوێنە لە پزیشکیی مۆدێرن و گۆڕینی نەخشەی جینی مرۆڤ هەژمار دەکرێت.

نەخۆشییە بۆماوەییەکانی تۆڕی چاو، کە بەهۆی تێکچوونی یەکێک لە جینەکانەوە دروست دەبن، لە مێژە وەک یەکێک لە ئاڵۆزترین کێشە پزیشکییەکان مابوونەوە چونکە پێشتر هیچ ڕێگەیەک نەبوو بۆ گەڕاندنەوەی ئەو خانانەی کە لەکارکەوتوون یان چاککردنەوەی ئەو (DNA)یە تێکچووەی کە بەرپرسە لە گەیاندنی وێنە بۆ مێشک.

ئەم چارەسەرە پێشکەوتووە لە ڕێگەی دەرزییەکی زۆر وورد و وردبینانە دەدرێتە ناو تۆڕی چاو، لەوێدا سیستەمی کریسپەر وەک "مەقەستێکی بایۆلۆژی" کار دەکات و ئەو بەشە هەڵەیەی جینەکە کە دەبێتە هۆی کوێری، دەبڕێت و ڕاستی دەکاتەوە بەبێ ئەوەی هیچ زیانێک بە شانە دەوروبەرەکان بگەیەنێت. نەخۆشەکان لە تاقیکردنەوە سەرەتاییەکاندا تەنها دوای چەند هەفتەیەک باسیان لەوە کردووە کە دەتوانن ڕووناکی بە ڕوونی ببینن، شێوەکان بناسنەوە و ئاستی بینینیان لە تاریکیدا بە شێوەیەکی سەرسوڕهێنەر زیادی کردووە، ئەمەش لە ڕێگەی ئامێری وێنەگرتنی پێشکەوتووەوە لەلایەن پزیشکانەوە پشتڕاست کراوەتەوە.

ملیۆنان کەس لە جیهاندا بەدەست نەخۆشییە بۆماوەییەکانی چاوەوە دەناڵێنن و زۆربەی ئەم حاڵەتانە لە تەمەنی منداڵییەوە دەست پێدەکەن و دەبنە هۆی کوێریی هەمیشەیی. تا ئێستا سەرجەم دەرمانەکان تەنها بۆ خاوکردنەوەی گەشەی نەخۆشییەکە بوون، بەڵام ئەم تەکنەلۆژیا نوێیە چەمکی پزیشکیی گۆڕی لە "کۆنترۆڵکردنی نیشانەکان"ەوە بۆ "چاکبوونەوەی تەواوەتی".

پسپۆڕان پێیان وایە ئەم سەرکەوتنە تەنها سەرەتایەکە، چونکە ئەگەر ئەم ڕێگەیە بۆ چاو سەرکەوتوو بێت، دەکرێت لە داهاتوویەکی نزیکدا بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییە جینییەکانی تری وەک تێکچوونی کۆئەندامی دەمار، مۆخ و تەنانەت هەندێک جۆری نەخۆشی مێشکیش بەکاربهێنرێت کە پێشتر بێ چارەسەر بوون، ئەمەش هیوایەکی نوێ دەبەخشێتە مرۆڤایەتی.

سەرچاوە: گۆڤاری بایۆتەکنەلۆژیای نەیچەر (Nature Biotechnology)، ئەکادیمیای ئەمریکی بۆ نەخۆشییەکانی چاو، پێداچوونەوەی چارەسەری جینی.