مژدەی کۆتاییهاتنی کوتانی ساڵانە؛ ڤاکسینی گشتگیری ئەنفلۆنزا پارێزبەندییەکی توندوتۆڵ لە مرۆڤدا دروست دەکات

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

زانایان و توێژەرانی بواری پزیشکی، ئەنجامە سەرەتاییەکانی تاقیکردنەوەی جۆرە کوتانێکی نوێی ئەنفلۆنزایان ڕاگەیاند کە وەک شۆڕشێک لە جیهانی ڤاکسیندا دەبینرێت، چونکە ئەم کوتانە توانای هەیە پارێزبەندییەکی گشتگیر لە دژی هەموو جۆرە سەرەکییەکانی ڤایرۆسی ئەنفلۆنزا دابین بکات، ئەمەش ئەگەری ئەوەی هێناوەتە کایەوە کە چیتر مرۆڤ پێویستی بە وەرگرتنی کوتانی ساڵانەی وەرزی نەمێنێت.

لە ئێستادا، ڤایرۆسی ئەنفلۆنزا بەوە ناسراوە کە ساڵانە بازدان (Mutation) ئەنجام دەدات، ئەمەش وادەکات کوتانەکانی ساڵی ڕابردوو بۆ ساڵی نوێ بێ کەڵک بن و سیستەمی تەندروستی ناچار بێت بەردەوام ڤاکسینەکان نوێ بکاتەوە. ئەم پرۆسەیە هەم تێچوویەکی زۆری هەیە و هەمیش ناتوانێت پارێزبەندییەکی سەد لە سەد دابین بکات ئەگەر ڤایرۆسەکە بە شێوازێکی چاوەڕواننەکراو بگۆڕێت، ئەمەش ساڵانە ملیۆنان کەس دەخاتە مەترسییەوە.

ئەم ڤاکسینە نوێیە جیاواز لە جۆرە کلاسیکییەکان، کار لەسەر ئەو بەشە جێگیرانەی پێکهاتەی ڤایرۆسەکە دەکات کە بە "قەدی ڤایرۆس" ناسراون و بە دەگمەن تووشی گۆڕانکاری دەبن، بەمەش کۆئەندامی بەرگری فێری ناسینەوەی ڕەگی ڤایرۆسی ئەنفلۆنزا دەبێت نەک تەنها پۆشاکە دەرەکییەکەی. لە تاقیکردنەوە نوێیەکاندا کە لەسەر مرۆڤ ئەنجامدراون، دەرکەوتووە کە خۆبەخشەکان وەڵامدانەوەیەکی بەرگری درێژخایەنیان بۆ دروست بووە کە لە دژی چەندین جۆری جیاوازی ئەنفلۆنزا (وەک H1N1 و H3N2 و جۆرەکانی تریش) بە هەمان هێز کارا بووە، هەروەها تێبینی ئەوە کراوە کە خانەکانی "T" لە کۆئەندامی بەرگریدا بۆ ماوەیەکی زۆر بە چالاکی ماونەتەوە.

ئەم دەستکەوتە لە کاتێکدایە کە ساڵانە ئەنفلۆنزای وەرزی دەبێتە هۆی گیانلەدەستدانی ٢٩٠ بۆ ٦٥٠ هەزار کەس لە سەرانسەری جیهاندا و فشارێکی بێوێنە دەخاتە سەر کەرتی تەندروستی، بە تایبەت لە وەرزی زستاندا. گۆڕانی بەردەوامی ڤایرۆسەکە گەورەترین ئاستەنگ بووە لەبەردەم زانایان بۆ ماوەی دەیان ساڵ، بەڵام ئەم ڕێگە نوێیە دەتوانێت پارێزبەندییەکی "یەکجاری و هەمیشەیی" یان لانی کەم پارێزبەندییەک بۆ چەندین ساڵ دابین بکات بێ ئەوەی پێویست بە نوێکردنەوە بکات.

ئەگەر تاقیکردنەوە گەورەترەکان (قۆناغی سێیەم) ئەم ئەنجامە دڵخۆشکەرانە پشتڕاست بکەنەوە، ئەوا ئەم ڤاکسینە دەبێتە یەکێک لە دەستکەوتە هەرە گرنگەکانی مرۆڤایەتی لەم سەدەیەدا و دەتوانێت ڕێگری لە هەر پەتا و پەتایەکی جیهانی بکات کە لە داهاتوودا بەهۆی ڤایرۆسی ئەنفلۆنزاوە سەرهەڵبدات، ئەمەش پارێزگاری لە ژیانی ملیۆنان کەس دەکات.

سەرچاوە: گۆڤاری زانست (Science Journal)، ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی (WHO)، هاوپەیمانی جیهانی بۆ کوتان (Gavi).