داهاتووی ماددەی تاریک لە نێوان نھێنی و دۆزینەوەدا
وێستگە ستایل-
داهاتووی ماددەی تاریک لە نێوان نھێنی و دۆزینەوەدا
وێستگە ستایل – سۆلین عوسمان
بۆ چەندین دەیەیە، ماددەی تاریک وەک یەکێک لە گەورەترین نھێنییەکانی گەردوون ماوەتەوە؛ هێزێکی نادیار کە شێوە بە گەلەستێرەکان دەبەخشێت بەبێ ئەوەی ببینرێت. ئەمڕۆ زانایان پێیان وایە تێگەیشتن لە ماددەی تاریک دەبێتە هۆی سەرلەنوێ پێناسەکردنەوەی مەعریفەی مرۆڤایەتی دەربارەی گەردوون و سەرەتاکانی.
وا دەخەمڵێندرێت کە ماددەی تاریک نزیکەی ٨٥٪ی کۆی ماددەی گەردوون پێکدەهێنێت، بەڵام هیچ ڕووناکییەک دەرنادات، هەڵنامژێت و نایگەڕێنێتەوە. گەردوونناسان تەنها لە ڕێگەی کاریگەرییەکانی کێشکردنەوە درک بە بوونی دەکەن، وەک خێرایی چاوەڕواننەکراوی خولانەوەی گەلەستێرەکان و چەمانەوەی ڕووناکیی ئەستێرە دوورەکان.
پێشکەوتنە نوێیەکانی تەلەسکۆپە بۆشایییەکان و تاقیگە ژێرزەمینییەکان، گەڕانی جیهانییان بۆ دۆزینەوەی ئەم ماددەیە چڕتر کردووەتەوە. ئەم هەوڵانە ئامانجیان ئەوەیە بزانن ئایا ماددەی تاریک لە گەردیلەی نەناسراو پێکهاتووە یان شتێکی سەرسوڕهێنەرترە. هەرچەندە تا ئێستا بە نادیاری ماوەتەوە، بەڵام ڕۆڵی لە داهاتووی گەردوونناسیدا سەرەکییە و بەڵێنی سەردەمێکی نوێ لە دۆزینەوە دەدات.
سەرچاوە: بڵاوکراوە زانستییەکانی NASA, ESA, CERN
PM:07:31:18/12/2025
ئهم بابهته 96
جار خوێنراوهتهوه