لازلۆ کراسناهۆرکای، براوەی نۆبڵی 2025: هەنگاریا ژینگەیەکی سەختە و نووسەران وڵات جێدەهێڵن

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لازلۆ کراسناهۆرکای، ئەو نووسەرە هەنگارییە دیارەی کە لە ساڵی 2025 توانی گەورەترین خەڵاتی ئەدەبی لە جیهاندا بباتەوە، لە نوێترین لێدوانیدا نیگەرانییە قووڵەکانی خۆی بەرامبەر دۆخی سیاسی و ڕۆشنبیری وڵاتەکەی دەربڕی. ئەم ئەدیبە ناودارە جەخت لەوە دەکاتەوە کە فشارە جۆراوجۆرەکان و بارگرانییەکانی ژیان گەیشتوونەتە ئاستێک، بەشێکی زۆر لە داهێنەران و ئەدیبان ناچار بوون بۆ دۆزینەوەی ئازادی و ژینگەیەکی گونجاو بۆ کارکردن، ڕوو لە وڵاتانی دیکە بکەن و ببنە کۆچبەر.

کراسناهۆرکای کە ئێستا وەک یەکێک لە دیارترین دەنگەکانی ئەدەبیاتی مۆدێرن لەسەر ئاستی جیهان دەناسرێت، وڵاتەکەی بە "دابەشکراو" وەسف دەکات. ئەو ئاماژە بەوە دەدات کە کێبڕکێ و ململانێیە سیاسییەکان کاریگەرییەکی نەرێنی ڕاستەوخۆیان لەسەر کایەی فەرهەنگی و کۆمەڵایەتی هەبووە. بە گوتەی ئەم نووسەرە تەمەن 71 ساڵە، ژیان لە هەنگاریا بەهۆی ئەم دابەشبوونە توندە سیاسییەی نێوان پارتەکانەوە بووەتە ئەرکێکی یەکجار سەخت، کە ئەمەش جۆرێک لە "سەرلێشێوانی نەتەوەیی" دروست کردووە و کاریگەرییەکی قووڵی کردووەتە سەر دەروون و ناسنامەی ڕۆشنبیری وڵاتەکە.

ئەم نووسەرە جەخت لەوە دەکاتەوە کە داهێنانی ئەدەبی لە ژینگەیەکی وادا کە لێوانلێوە لە کێشەی سیاسی، ڕووبەڕووی لاوازی و پاشەکشە بووەتەوە. ئەو دەڵێت: "کاتێک ژینگەی سیاسی دەبێتە ڕێگر لەبەردەم ئازادیی دەربڕین و داهێنان، نووسەران هەست بە خنکان دەکەن." هەر ئەمەش وای کردووە دیاردەی کۆچکردنی مێشک و قەڵەمەکان لە هەنگاریا ڕوو لە زیادبوون بکات، چونکە ئاراستە جیاوازە سیاسییەکان نەک هەر هەلی کارکردنیان کەم کردووەتەوە، بەڵکو ژینگەیەکی وایان خوڵقاندووە کە نووسەر ناتوانێت لە دەرەوەی چوارچێوە دیاریکراوەکان بەرهەمی نوێ و جیاواز پێشکەش بکات.

لازلۆ کراسناهۆرکای، خاوەنی مێژوویەکی دەوڵەمەندە لە نووسین و تا ئێستا نزیکەی 10 ڕۆمانی ناوازەی بڵاوکردووەتەوە، لەگەڵ چەندین کۆمەڵەچیرۆکی خەیاڵی و توێژینەوەی ئەدەبی گرنگ. یەکێک لە وێستگە هەرە دیارەکانی ژیانی هونەریی ئەو، پەیوەندییە نزیکەکەیەتی لەگەڵ دەرهێنەری ناوداری جیهانی "بێلا تار". زۆربەی کارە ئەدەبییەکانی کراسناهۆرکای لەلایەن بێلا تارەوە کراونەتە فیلم، کە کاریگەرییەکی گەورەیان لەسەر مێژووی سینەما و بینەرانی جیهان جێهێشتووە. لەوانەش فیلمی "Sátántangó" کە لە ساڵی 1985 بە هاوبەشی بەرهەم هێنراوە و ماوەکەی حەوت کاتژمێرە، کە بە یەکێک لە شاکارە هەرە درێژ و قووڵەکانی مێژووی سینەمای جیهان دادەنرێت.

لە کۆتاییدا، لێدوانەکانی ئەم براوەیەی خەڵاتی نۆبڵ وەک زەنگێکی مەترسی بۆ دۆخی کولتووری و ئەدەبی هەنگاریا دەبینرێت. کراسناهۆرکای کە تەمەنی تەرخان کردووە بۆ تێگەیشتن لە ئاڵۆزییەکانی مرۆڤ و کۆمەڵگە، ئێستا لە لوتکەی ناوبانگی جیهانیدا، هۆشداری دەدات کە ئەگەر ژینگەی سیاسی و کۆمەڵایەتی بۆ نووسەران باشتر نەکرێت و ئازادییەکان فەراهەم نەکرێن، ئەوا داهاتووی ئەدەبیاتی ئەو وڵاتە بەرەو کزی و پاشەکشەیەکی مەترسیدار دەچێت، چونکە ئەدەب تەنها لە ژینگەیەکی ئازاددا گەشە دەکات.

سەرچاوە: ئاژانسە هەواڵییە نێودەوڵەتییەکان - بەشی ئەدەب و هونەر

AM:11:27:08/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 212 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌