نھێنییەکانی پاراستنی تەندروستی لە ڕێگەی ژەمە دەریایی و سەوزەواتەکانەوە؛ بۆچی سیستەمی خۆراکی مێدیتەرانە بە باشترین دادەنرێت؟

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

پزیشکانی پسپۆڕ و شارەزایانی بواری خۆراک جەخت لەوە دەکەنەوە کە گەڕانەوە بۆ شێوازە کۆن و تەندروستەکانی چێشتلێنان، باشترین و خێراترین ڕێگایە بۆ دوورکەوتنەوە لە نەخۆشییە درێژخایەنەکان و پاراستنی جوانی و گەنجێتی پێست، ئەمەش لە ڕێگەی پەیڕەوکردنی سیستەمێکی هاوسەنگ.

لەم دواییانەدا توێژینەوەیەکی نوێی زانکۆی هارڤارد و چەند ناوەندێکی جیهانی دەریخستووە، کە شێوازی خواردنی وڵاتانی دەوروبەری دەریای ناوەڕاست (مێدیتەرانە) تەنها وەک چێژ و تام سەیر ناکرێت، بەڵکو وەک دەرمانێکی سروشتی بۆ جەستە دادەنرێت، ئەمەش وای کردووە چێشتخانەکانی جیهان ڕوو لەو پێکهاتانە بکەن.

زەیتی زەیتوون وەک بنەمای سەرەکی لە زۆربەی ژەمەکاندا، ماسی و پاقلەمەنییەکان لەگەڵ بڕێکی زۆر لە سەوزە و میوەی وەرزەکان، پێکهاتەی سەرەکی ئەم چێشتخانەیەن. ئامادەکردنی خواردن بەم شێوازە و دوورکەوتنەوە لە بەکارهێنانی چەورییە تێرەکان و گۆشتی سوور بە بڕی زۆر، یارمەتی کەمکردنەوەی مەترسییەکانی جەڵتەی دڵ، شەکرە و پەستانی خوێن دەدات، جگە لەوەی وزەیەکی زۆر بە مرۆڤ دەبەخشێت بۆ کارە ڕۆژانەکان.

پێشتر خەڵکی تەنها وەک جۆرێک لە خواردنی کەنار دەریاکان سەیری ئەم جۆرە ژەمانەیان دەکرد و زیاتر پشتیان بە خواردنە خێراکان دەبەست، بەڵام لەگەڵ زیادبوونی هۆشیاری تەندروستی، ئێستا لە جیهاندا وەک ستانداردێکی زێڕین بۆ ژیانێکی تەندروست ناسراوە و شێفە گەورەکانی جیهان لە کتێبەکانیاندا ڕێنمایی بۆ دەکەن.

کەواتە گۆڕینی شێوازی چێشتلێنان لە ناو ماڵەکاندا و کەمکردنەوەی سوورکردنەوەی زۆر و گۆڕینی بۆ برژاندن یان کوڵان بە زەیتی سروشتی، تەنها گۆڕینی تام نییە، بەڵکو هەنگاوێکی گرنگ و بنەڕەتییە بەرەو ژیانێکی درێژتر و دوور لە نەخۆشخانەکان.

سایتی تەندروستی جیهانی و گۆڤاری هارڤارد هێڵس

PM:11:25:19/04/2026

ئه‌م بابه‌ته 96 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌