دۆڵمەی کوردی لە نێوان ڕەسەنایەتی و گۆڕانکارییە سەردەمییەکان؛ نھێنییەکانی دۆڵمەیەکی تفت و بەتام

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

هیچ خواردنێک هێندەی "دۆڵمە" ناتوانێت خێزانە کوردەکان لە دەوری یەک مێز کۆبکاتەوە، ئەم خواردنە کە بە شاژنی سفرەی کوردی دادەنرێت، تەنها ژەمێک نییە، بەڵکو بەشێکە لە میراتی کلتووری و هونەری چێشتلێنان لە کوردستان. هەرچەندە شێوازی ئامادەکردنی لە ناوچەیەک بۆ ناوچەیەکی تر دەگۆڕێت، بەڵام هەمووان لەسەر ئەوە کۆکن کە دۆڵمە پێویستی بە پشوو درێژی و وردەکارییەکی زۆر هەیە لە کاتی ئامادەکردنی کەرەستەکان و پێچانەوەیدا.

یەکێک لە نهێنییە گەورەکانی دۆڵمەی بەتام، بەکارهێنانی گۆشتی چەور و ئێسقانە لە بنی مەنجەڵەکەدا، کە وەک سەرچاوەی سەرەکی تامەکە کار دەکات. کەرەستەکانی ناو دۆڵمە کە پێکهاتوون لە برنج، گۆشتی وردکراو، سەوزەواتی فرێش (شویت، کەرەوز، پیاز) و بەهاراتی تایبەت، دەبێت بە ڕێژەیەکی هاوسەنگ تێکەڵ بکرێن. زۆربەی ژنانی لێهاتووی کورد جەخت لەسەر ئەوە دەکەنەوە کە تەماتە و بیبەری فرێش و سماقی ئەسڵ، ئەو تفت و خۆشییە بە دۆڵمەکە دەبەخشن کە هیچ ترشێکی دەستکرد ناتوانێت جێگەی بگرێتەوە.

لە لایەکی ترەوە، شێوازی پێچانەوەی گەڵامێو و پیاز و تەماتەکە هونەرێکی دەستییە؛ دەبێت زۆر توند نەبێت تا برنجەکە تێیدا بکوڵێت و زۆر شل نەبێت تا هەڵنەوەشێتەوە. بەکارهێنانی ئاوی سماق یان ئاوی هەنار لە کۆتا قۆناغی کوڵاندندا، نەک هەر ڕەنگێکی جوان دەدات بە دۆڵمەکە، بەڵکو تامەکەی قوڵتر دەکاتەوە. شارەزایان دەڵێن کوڵاندنی دۆڵمە لەسەر ئاگرێکی زۆر هێمن بۆ ماوەیەکی درێژ، وا دەکات هەموو پێکهاتەکان تامی یەکتری بگرن و نەرم بن.

دۆڵمە لە ڕووی مێژووییەوە لە ناوچەکانی ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست و دەوروبەری دەریای ناوەڕاست بوونی هەیە، بەڵام دۆڵمەی کوردی بە تایبەتمەندی تفت و چەور و بوونی جۆراوجۆری سەوزەوات ناسراوە. ئەم خواردنە لە کاتی بۆنە و ئاهەنگەکاندا بایەخی زیاتری پێ دەدرێت و نیشانەی میواندۆستییە. جگە لە تامەکەی، دۆڵمە ژەمێکی تەواو و دەوڵەمەندە بە ڕیشاڵەکان و کاربۆهیدرات و پرۆتین، کە وزەیەکی زۆر بە جەستە دەبەخشێت.

لەکۆتاییدا، دۆڵمە وەک سمبولێکی بەردەوامی کلتووری دەمێنێتەوە. هەرچەندە ئێستا شێوازی مۆدێرن و ئامادەکراوی لە بازاڕەکاندا هەیە، بەڵام هیچ شتێک ناتوانێت جێگەی ئەو دۆڵمەیە بگرێتەوە کە لە ماڵەوە و بە دەستی دایکان ئامادە دەکرێت. پاراستنی ئەم شێوازە ڕەسەنە ئەرکی نەوەکانی داهاتووە تاوەکو تام و بۆنی ڕەسەنی کوردی لەدەست نەچێت.

سەرچاوە: ئینسایکلۆپیدیای کلتووری خۆراکی کوردی - ٢٠٢٦

PM:11:37:18/04/2026

ئه‌م بابه‌ته 44 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌