پڕۆجیریا: پێشبڕکێی زانست دژی پیرییەکی خێرا و کوشندە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

منداڵانی دەستنیشانکراو بە نەخۆشی پڕۆجیریا لە جیهانێکدا دەژین کە تێیدا کات زۆر بە خێرایی تێدەپەڕێت، بە جۆرێک جەستەیان لە ماوەی تەنها چەند ساڵێکی کەمدا بە ئەندازەی چەندین دەیەی تەمەن پیر دەبێت. ئەم بارودۆخە زانایان و خێزانەکانی خستووەتە ناو پێشبڕکێیەکی بەردەوام و بێوچان دژی بایۆلۆژیای مرۆڤ، تا بتوانن پێش ئەوەی کات بڕوات، ڕێگری لەو داڕمانە خێرایەی جەستە بکەن.

پڕۆجیریا، کە لە ڕووی زانستییەوە بە "کۆنیشانەی پڕۆجیریا هاتچینسۆن-گیلفۆرد" ناسراوە، یەکێکە لە دەگمەنترین نەخۆشییە جیناتییەکان لەسەر زەوی. ئەم نەخۆشییە لە هەر کاتێکدا تەنها کاریگەری لەسەر چەند سەد منداڵێک هەیە لە سەرانسەری جیهاندا. هۆکاری سەرەکی ئەم نەخۆشییە دەگەڕێتەوە بۆ بازدانێکی جیناتی کە دەبێتە هۆی بەرهەمهێنانی پرۆتینێکی نائاسایی بە ناوی "پڕۆجیرین". ئەم پرۆتینە تێکدەرە دەبێتە هۆی شێواندنی پێکهاتەی ناوکەخانە و تێکچوونی پرۆسەی نوێبوونەوەی خانەکان، ئەمەش زنجیرەیەک کارلێکی بایۆلۆژی دەستپێدەکات کە ئەنجامەکەی پیرییەکی زۆر خێرایە.

لە ساڵانی دواییدا، توێژینەوە پزیشکییەکان پێشکەوتنی وریایانە بەڵام پڕ بایەخیان بەدەستهێناوە. چارەسەرە ئەزموونییەکان کە جەخت لەسەر بلۆککردن و ڕێگریکردن لە پرۆتینی زیانبەخش دەکەنەوە، ئاماژەی ئەرێنییان نیشانداوە بۆ کەمکردنەوەی زیانەکانی کۆئەندامی دەمار و دڵ، کە ئەمانەش هۆکاری سەرەکی مردنی پێشوەختەن لە تووشبووانی پڕۆجیریا. تاقیکردنەوە کلینیکییەکان، هەرچەندە بەهۆی دەگمەنی نەخۆشییەکەوە لەسەر ئاستێکی بچووک ئەنجام دەدرێن، بەڵام هیوایەکی گەورەیان بەو خێزانە بەخشیوە کە چەندین دەیە پێش ئێستا هیچ دەرچەیەکیان لەبەردەمدا نەبوو.

لە ڕووی مێژووییەوە، پڕۆجیریا بە هەڵە تێگەیشتنێکی زۆری لەسەر بوو و زۆرجار بە هەڵە دەستنیشان دەکرا. منداڵانی تووشبوو لە کاتی لەدایکبووندا زۆر تەندروست دەردەکەون، بەڵام لە تەمەنی یەک بۆ دوو ساڵیدا نیشانەکانی وەک گەشەنەکردن، هەڵوەرینی قژ، چرچبوونی پێست و ڕەقبوونی جومگەکان دەردەکەون. پێشکەوتنی تەکنەلۆژیای پشکنینی جیناتی لە سەرەتای ساڵانی دووهەزارەکاندا ڕێگەی بە زانایان دا کە بە وردی ئەو بازدانە جیناتییە بدۆزنەوە کە بەرپرسە لەم نەخۆشییە، ئەمەش خاڵی وەرچەرخان بوو لە مێژووی توێژینەوەکانی ئەم بوارەدا.

هەرچەندە تا ئێستا چارەسەرێکی بنەڕەتی و یەکجاری بۆ ئەم نەخۆشییە نییە، بەڵام هەماهەنگی نێوان پسپۆڕانی جینات، کۆمپانیاکانی دەرمانسازی و گروپەکانی داکۆکیکردن لە نەخۆش، پڕۆجیریای لە مەتەڵێکی پزیشکییەوە گۆڕیوە بۆ ئەرکێکی زانستی ڕوون. هەر پێشکەوتنێکی نوێ نەک تەنها تەمەنی ئەم منداڵانە درێژ دەکاتەوە، بەڵکو تێگەیشتنی مرۆڤایەتی بۆ پرۆسەی پیربوون بە گشتی قووڵتر دەکاتەوە و دەکرێت کلیلێک بێت بۆ چارەسەری زۆرێک لە کێشە تەندروستییەکانی تەمەنچوون.

سەرچاوە: بڵاوکراوە پزیشکییە جیهانییەکان و دامەزراوەکانی توێژینەوەی نەخۆشییە دەگمەنەکان

PM:04:37:01/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 28 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌