ڕێگایەکی نوێی چارەسەر؛ سەرلەنوێ ڕێکخستنەوەی یادەوەرییە ناخۆشەکان لە مێشکدا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

دەروونناسان لە پێشکەوتنێکی زانستیی بێوێنەدا تەکنیکێکی نوێی چارەسەرییان پەرەپێداوە کە دەتوانێت بە شێوەیەکی سەلامەت کاریگەریی یادەوەرییە بەژان و ناخۆشەکان لاواز بکات، بەبێ ئەوەی زیان بە ناسنامەی کەسی یان یادەوەرییە گشتییەکانی مرۆڤ بگەیەنێت. ئەم داهێنانە هیوایەکی گەورە بۆ ملیۆنان کەس دەگەڕێنێتەوە کە بۆ چەندین ساڵە بەدەست ئازارە دەروونییە قووڵەکان و زەبرە کۆنەکانەوە دەناڵێنن و ژیانیان پەککەوتووە.

ئەم ڕێگەیە پشت بە بیرهێنانەوەی ئاراستەکراو دەبەستێت کە لەگەڵ هاندانی سۆزداریی کۆنترۆڵکراودا تێکەڵ کراوە، ئەمەش ڕێگە بە مێشک دەدات سەرلەنوێ ئەو شوێنە ڕێکبخاتەوە کە یادەوەرییە ناخۆشەکانی تێدا کۆگاکراوە. لە کاتی پرۆسەکەدا، نەخۆشەکان بە تەواوی بە ئاگا دەبن، بەڵام پزیشکەکان کار لەسەر ئەوە دەکەن کە مێشک لە کاتی گێڕانەوەی ڕووداوە تاڵەکەدا، کەمترین کاردانەوەی توندی ترس و دڵەڕاوکێ نیشان بدات، کە ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی یادەوەرییەکە هێزی ئازاردانی لەدەست بدات.

لە تاقیکردنەوە کلینیکییەکاندا، ئەو کەسانەی بەدەست تێکچوونی دوای زەبر (PTSD) دەناڵێنن، ڕایانگەیاندووە کە خەونە ناخۆشەکانیان بە ڕێژەی ٧٠٪ کەمبووەتەوە و هەستی ترس لە ژیانی ڕۆژانەیاندا ڕووی لە دابەزین کردووە. تیشکی مێشک (Brain Scans) دەریخستووە کە چالاکییەکان لەو ناوچانەی مێشک کە بەرپرسن لە ترس (وەک ئەمیگدالا)، زۆر هێورتر بوونەتەوە دوای وەرگرتنی ئەم چارەسەرە، ئەمەش نیشانەیەکە بۆ چاکبوونەوەی فیسیۆلۆژی مێشک.

تێکچوونە دەروونییەکانی دوای زەبر کاریگەریی قورسیان لەسەر سەربازانی جەنگ، ڕزگاربووانی ڕووداوە سروشتییەکان و قوربانیانی توندوتیژی هەیە. زۆربەی کات ئەم حاڵەتانە بۆ چەندین دەیەی بەردەوام دەبن و دەبنە هۆی گۆشەگیری و خەمۆکی قووڵ. زاناکان دەڵێن ئەم تەکنیکە تەنها نیشانەکان وون ناکات، بەڵکو پەیوەندییە دەمارییەکان لەگەڵ ئەو یادەوەرییانەدا دەگۆڕێت.

شارەزایان پێیان وایە ئەم شێوازی چارەسەرە دەبێتە ستانداردێکی نوێ لە جیهاندا و پێویستی بە بەکارهێنانی دەرمانی هێورکەرەوەی زۆر کەم دەکاتەوە. ئەمە نەک هەر بۆ زەبرە گەورەکان، بەڵکو بۆ حاڵەتەکانی دڵەڕاوکێی کۆمەڵایەتی و فۆبیاکانیش سوودی دەبێت و داهاتووی پزیشکیی دەروونی بەرەو قۆناغێکی گەشبینتر دەبات

ئەم توێژینەوەیە لە یەکێک لە بەناوبانگترین گۆڤارە پزیشکییەکانی جیهان بڵاوکراوەتەوە و لەلایەن ناوەندە گەورەکانی توێژینەوەی دەمار و مێشکەوە پشتڕاستکراوەتەوە، کە وەک شۆڕشێک لە چارەسەری "یادەوەرییە ژەهراوییەکان" وەسف کراوە.

سەرچاوە: گۆڤاری پزیشکیی (The Lancet Psychiatry) و ئەکادیمیای دەروونناسیی ئەمریکا (APA).

PM:09:32:23/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 36 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌