سیستمی ژیری دەستکردی نوێ شێرپەنجە ساڵانێک پێش ڕێگاکانی پشکنینی باو دەستنیشان دەکات

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

تیمێکی نێودەوڵەتی لە توێژەران و زانایانی بواری پزیشکی، وەرچەرخانێکی گەورەیان لە بواری تەکنەلۆژیای تەندروستیدا ڕاگەیاند، ئەویش پەرەپێدانی سیستمێکی پێشکەوتووی ژیری دەستکردە کە توانایەکی بێوێنەی هەیە لە دەستنیشانکردنی زووی جۆرە جیاوازەکانی شێرپەنجە. ئەم ئامرازە نوێیە وەک هیوایەکی گەورە بۆ ملیۆنان کەس لە جیهاندا دەبینرێت، چونکە دەتوانێت نیشانە سەرەتاییەکانی نەخۆشییەکە لە قۆناغێکدا بناسێتەوە کە هێشتا هیچ نیشانەیەکی دیار لە جەستەی نەخۆشەکەدا دەرنەکەوتووە و ڕێگاکانی تاقیگەیی باو ناتوانن هەستی پێ بکەن.

ئەم سیستمە تەنها پشت بە یەک جۆر پشکنین نابەستێت، بەڵکو لە یەک کاتدا چەندین داتای جیاواز وەک وێنەگرتنی پزیشکی (تیشک و سۆنەر)، نیشاندەرە بایۆلۆژییەکانی ناو خوێن، و مێژووی وردی تەندروستی نەخۆشەکە شیکار دەکات. ئەم شێوازی شیکردنەوەیە ڕێگە بە ژیری دەستکردەکە دەدات ئەو گۆڕانکارییە زۆر ورد و "شاراوە"یانە بدۆزێتەوە کە زۆرجار لەلایەن چاوی پزیشکە پسپۆڕەکانیشەوە فەرامۆش دەکرێن یان بە ئاسانی نابینرێن. تاقیکردنەوە سەرەتاییەکان دەریانخستووە کە ئەم ئامرازە دەتوانێت هەندێک جۆری شێرپەنجە تا سێ ساڵ زووتر لەو کاتەی کە ڕێگاکانی ئێستا دەستنیشانی دەکەن، ئاشکرا بکات.

ئەنجامە بڵاوکراوەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم تەکنەلۆژیایە بە شێوەیەکی تایبەت لە دەستنیشانکردنی شێرپەنجەکانی پەنکریاس، هێلکەدان و سییەکاندا سەرکەوتنی گەورەی بەدەستهێناوە. ئەم سێ جۆرە شێرپەنجەیە بەوە ناسراون کە زۆرجار کاتێک دەدۆزرێنەوە کە گەیشتوونەتە قۆناغی کۆتایی و ڕێژەی ڕزگاربوون لێیان نزمە. ئەو نەخۆشخانانەی کە بەشدارییان لە پرۆگرامە تاقیکارییەکاندا کردووە، ڕاپۆرتیان داوە کە ئەم سیستمە دەبێتە هۆی کەمکردنەوەی بەرچاوی پێویستی بە نەشتەرگەرییە وردەکانی لابردنی نموونە (Biopsy) کە بۆ نەخۆش تێچووی زۆر و ئازاری جەستەیی هەیە، لە هەمان کاتدا چانسی سەرکەوتنی چارەسەرەکان بۆ چەندین هێندە بەرز دەکاتەوە.

بۆ ماوەیەکی درێژ، دەستنیشانکردنی شێرپەنجە تەنها پشتی بە ئامێرە تیشکییەکان و ڕێکارە پزیشکییە جەستەییەکان دەبەست، کە جگە لە گرانبەهاییەکەی، گوشارێکی دەروونی قورسی بۆ سەر نەخۆشەکان دروست دەکرد و زۆرجاریش درەنگ دەگەیشتنە ئەنجام. هەرچەندە لە دەیەی ڕابردوودا فێربوونی ئامێر (Machine Learning) یارمەتیدەر بووە لە باشترکردنی وردی پشکنینەکان، بەڵام ئەم سیستمە نوێیە بە گشتگیرترین و زیرەکترین مۆدێلی دەستنیشانکردن لە مێژووی پزیشکیدا دادەنرێت کە تا ئێستا دروستکرابێت.

لە ئێستادا ئەم تەکنەلۆژیایە لە چاوەڕوانی پەسەندکردنی کۆتاییە لەلایەن دامەزراوە ڕێکخەرە نێودەوڵەتییەکانەوە. لە ئەگەری بەدەستهێنانی مۆڵەت، پێشبینی دەکرێت وەک بەشێکی سەرەکی بخرێتە ناو پشکنینە خولییەکانی تەندروستی لە سەرتاسەری جیهاندا. ئەم هەنگاوە وەرچەرخانێکی بنەڕەتییە لە "پزیشکیی کاردانەوەیی" کە تەنها دوای نەخۆشکەوتن چارەسەر دەکات، بۆ "پزیشکیی پێشبینیکەر و ڕێگریی"، کە ئامانجی پاراستنی ژیانی مرۆڤەکانە پێش ئەوەی نەخۆشییەکە بگاتە قۆناغی 

مەترسیدار.

سەرچاوە: 

World Health Organization, Nature Medicine, International Journal of Oncology

PM:06:21:16/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 56 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌