ئەگەر مانگ بوونی نەبوایە، زەوی چۆن دەبوو؟

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

مانگ بۆ زیاتر لە چوار ملیار ساڵە هاوەڵی زەوییە، بەڵام زانایان دەڵێن ئەگەر مانگ دروست نەبوایە، ژیان لەسەر هەسارەکەمان بە شێوەیەکی زۆر جیاواز دەبوو. مانگ ڕۆڵێکی سەرەکی هەیە لە جێگیرکردنی خولانەوەی زەوی و دروستکردنی شەپۆلەکانی دەریا کە کاریگەرییان لەسەر ژینگە هەیە.

ئەستێرەناسان ڕوونی دەکەنەوە کە بەبێ مانگ، لاریی تەوەرەی زەوی بە شێوەیەکی مەترسیدار دەگۆڕا. ئەمەش دەبووە هۆی گۆڕانی توندی کەشوهەوا و تێکچوونی وەرزەکان، کە وا دەکات گەشەکردنی سیستەمە ئیکۆلۆژییە ئاڵۆزەکان و ژیان زۆر قورستر بێت.

نەبوونی مانگ دەبووە هۆی کەمبوونەوەی بەرچاوی شەپۆلەکانی دەریا و زەریاکان. زانایان پێیان وایە جوڵەی بەهێزی شەپۆلەکان یارمەتیدەر بووە بۆ دروستبوونی بارودۆخی گونجاو بۆ ئەوەی سەرەتایترین جۆرەکانی ژیان لە ئاوەوە بەرەو وشکانی بڕۆن.

دەرئەنجامێکی تری گرنگ پەیوەندی بە درێژیی ڕۆژەوە هەیە. کێشکردنی مانگ دەبێتە هۆی خاوکردنەوەی خولانەوەی زەوی، بۆیە بەبێ مانگ، زەوی زۆر خێراتر دەخولایەوە و شەو و ڕۆژ زۆر کورتتر دەبوون، کە ئەمەش کاریگەری لەسەر کەشوهەوا و بایۆلۆژیای گیانلەبەران دەبوو.

هەرچەندە زەوی بەبێ مانگیش دەیتوانی بوونی هەبێت، بەڵام مێژووەکەی بە شێوەیەکی تر دەنووسرایەوە. مانگ تەنها تەنێکی جوان نییە لە ئاسمانی شەودا، بەڵکو هاوبەشێکی سەرەکییە لە پاراستنی سەقامگیری و چیرۆکی ژیان لەسەر هەسارەکەمان.

NASA; European Space Agency (ESA); Nature Astronomy; Scientific American.

PM:10:47:17/07/2026

ئه‌م بابه‌ته 124 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌