کاریگەرییەکانی خاوبوونەوەی کات لە نزیک کونە ڕەشەکان بینرا؛ بیردۆزەکەی ئاینشتاین جارێکی تر سەلمێندرایەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

گەردوونناسان توانیویانە بەڵگەی نوێ و یەکلاکەرەوە لەسەر تێکچوون و گۆڕانی کات لە

نزیک کونە ڕەشەکان بەدەستبهێنن، ئەمەش یەکێکە لە ڕوونترین ئەو بەڵگانەی کە نیشانی

دەدات فیزیا لەو ناوچانەدا بە شێوەیەکی زۆر جیاواز کار دەکات و کات وەک ئەوەی لای

ئێمە هەیە نامێنێت.

ئەم چاودێرییە وردانە لە ڕێگەی تۆڕی تەلەسکۆپی (Event Horizon Telescope)

ئەنجامدراون، کە چاودێری ئەو ماددانەیان کردووە کە بە دەوری کونێکی ڕەشی

زەبەلاحدا دەسووڕێنەوە، توێژەران تێبینییان کردووە کە ئەو ئاماژە ڕوونیانەی لەو

ماددانەوە دێن، تووشی دواکەوتنی کاتی دەبن ڕێک بەو شێوەیەی کە لە بیردۆزی

ڕێژەییدا پێشبینی کراوە.

بەپێی بیردۆزی ڕێژەیی ئەلبێرت ئاینشتاین، کات لەو شوێنانەی هێزی کێشکردنیان زۆرە بە

شێوەیەکی بەرچاو خاو دەبێتەوە، هەرچەندە ماددە لە ئاسۆی ڕووداوی کونە ڕەشەکە نزیکتر

ببێتەوە، کات زیاتر خاو دەبێتەوە تا دەگاتە ئاستێک کە تێیدا چرکەیەک ڕەنگە بەرامبەر

ساڵانێکی زۆر بێت لە شوێنێکی تر، داتا نوێیەکان بە وردییەکی سەرسوڕهێنەر ئەم

ڕاستییە زانستییەیان چەسپاندووە.

زاناکان جگە لە خاوبوونەوەی کات، تێبینی شێواوی گەورەیان لە تیشکەکاندا کردووە کە

دەیسەلمێنێت خودی "کایەی کات و شوێن" لەو ناوچانەدا دەچەمێتەوە و دەپێچرێتەوە،

ئەم دیاردەیە دەرفەتێکی زێڕین دەداتە فیزیازانەکان تا لەوە تێبگەن کە چۆن هێزی

کێشکردن لە ژێر بارودۆخی زۆر سەخت و تونددا ڕەفتار دەکات، کە ئەمە لە تاقیگەکانی

سەر زەوی مەحاڵە تاقی بکرێتەوە.

ئەم توێژینەوەیە نەک هەر متمانەی زاناکان بە کارەکانی ئاینشتاین بەهێزتر دەکات،

بەڵکو دەبێتە پردێک بۆ یەکخستنی زانستی کێشکردن و فیزیای کوانتەم، پێشبینی

دەکرێت ئەم ئەنجامانە کاریگەری گەورەیان هەبێت لەسەر گەشتە ئاسمانییەکانی

داهاتوو و تێگەیشتنمان بۆ ناوەوەی کونە ڕەشەکان و سەرەتای دروستبوونی گەردوون.

سەرچاوە: ڕوانگەی جیهانی Event Horizon Telescope