سپاگێتی گەردوونی؛ کاتێک هێزی کونی ڕەش جەستەی مرۆڤ وەک لاستیک دەکشێنێت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان 

کونە ڕەشەکان تەنها وەک گۆڕستانی ئەستێرەکان نین، بەڵکو تاقیگەیەکن کە تێیدا هەموو یاساکانی فیزیا پەکدەخەن، یەکێک لە سەیرترین و ترسناکترین دیاردەکانیش کە زانایان دۆزیویانەتەوە ناوی "Spaghettification"ە، کە تێیدا ماددە بە شێوەیەکی سامناک دەگۆڕێت.

بەپێی توێژینەوەکانی ئاژانسی "Astro-Science Review"، ئەم دیاردەیە کاتێک ڕوودەدات کە تەنێک یان مرۆڤێک لە کونی ڕەش نزیک دەبێتەوە، هێزی ڕاکێشان لەوێدا هێندە بەهێزە کە جیاوازییەکی گەورە لە نێوان هێزی سەر پێیەکان و هێزی سەر سەر دروست دەکات، ئەمەش دەبێتە هۆی کشانێکی بێ وێنە.

ئەگەر مرۆڤێک بکەوێتە ناو ئەم دۆخەوە، جەستەی بەرەو ناوەوە ڕادەکێشرێت و وەک پارچە لاستیکێک یان "پاستایەکی درێژ" دەکشێت، جەستە هێندە باریک دەبێتەوە کە دەبێتە تەمێکی باریک لە ئەتۆمەکان و بەرەو ناوەندی کونە ڕەشەکە شۆڕ دەبێتەوە، ئەمەش پێش ئەوەی بە تەواوی تێکبشکێت و ببێتە بەشێک لە بارستایی کونەکە.

لە ڕووی فیزیاوە، کاتێک تەنێک لە هێڵی "Event Horizon" تێدەپەڕێت، هیچ ڕێگەیەک بۆ گەڕانەوە نامێنێت، تەنانەت بۆ ڕووناکیش، ئەوەی سەرنجڕاکێشە ئەوەیە کە بۆ بینەرێکی دەرەکی وا دەردەکەوێت کە کەسەکە لەوێدا بەستوویەتی، بەڵام بۆ خودی کەسەکە هەموو شتێک بە خێراییەکی تیشکئاسا کۆتایی دێت.

ئەم ڕاستییە زانستییە دەیسەلمێنێت کە گەردوون پڕە لە دیاردەی وا کە مێشکی مرۆڤ ناتوانێت بە ئاسانی وێنای بکات، هەروەها نیشانەی ئەوەیە کە مرۆڤ لە بەردەم هێزە گەورەکانی سروشت و گەردووندا چەندە بچووک و بێدەسەڵاتە.

Astro-Science Review

PM:11:07:07/04/2026

ئه‌م بابه‌ته 44 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌