گەلەستێرەیەکی تەمومژاوی لەلایەن هابڵەوە دۆزرایەوە کە نزیکەی هەمووی لە ماددەی تاریک پێکهاتووە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ئەستێرەناسان لە تێلسکۆپی هابڵ توانییان یەکێک لە سەیرترین و نادیارترین تەنەکانی گەردوون بدۆزنەوە، کە گەلەستێرەیەکی هێندە بێهێزە نزیکەی هەمووی لە "ماددەی تاریک" پێکهاتووە. ئەم گەلەستێرەیە کە ناوی (CDG-2) لێنراوە، وەک "خێوێکی گەردوونی" وایە و بە دەگمەن ڕووناکی لێوە دەردەچێت.

بە پێچەوانەی گەلەستێرەی ڕێگای شیری کە ملیاران ئەستێرەی گەشی تێدایە، ئەم گەلەستێرە تەنها ڕووناکی ٦ ملیۆن خۆری هەیە. ئەوەی زانایانی تووشی سەرسوڕمان کردووە ئەوەیە کە ئەم تەنە تەنها چوار کۆمەڵە ئەستێرەی تێدایە، لە کاتێکدا گەلەستێرەی ئێمە زیاتر لە ١٥٠ کۆمەڵەی تێدایە. ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە کێش و هێزی کێشکردنی ئەم گەلەستێرەیە لە ماددەی تاریکەوە دێت نەک لە ئەستێرەکان.

دۆزینەوەی ئەم جۆرە گەلەستێرە تاریکانە یەکێکە لە قورسترین کارەکانی ئەستێرەناسی، چونکە تێلسکۆپە ئاساییەکان ناتوانن لە ناو تاریکی بۆشایی ئاسماندا بیبینن. بەڵام تێلسکۆپی هابڵ بە هاوکاری چەند ڕوانگەیەکی تر، توانییان ئەم پەڵە بێهێزە دەستنیشان بکەن و لێکۆڵینەوەی لەسەر بکەن، کە ئەمەش ڕێگەیەکی نوێیە بۆ تێگەیشتن لە نهێنییەکانی ماددەی تاریک.

ماددەی تاریک ئەو ماددە نادیارەیە کە نابینرێت و ڕووناکی ناداتەوە، بەڵام زۆربەی کێشی گەردوون پێکدەهێنێت. گەلەستێرەی (CDG-2) وەک تاقیگەیەکی پاک وایە بۆ زانایان، چونکە بەهۆی کەمیی ئەستێرەکان تێیدا، دەتوانن بە وردی سەیری جوڵە و کاریگەرییەکانی ماددەی تاریک بکەن بەبێ ئەوەی ڕووناکی ئەستێرەکان سەرلێشێواویان بۆ دروست بکات.

ئەم دۆزینەوەیە یارمەتی زانایان دەدات تا وەڵامی ئەو پرسیارە بدەنەوە کە گەردوون چۆن پێکەوە بەستراوەتەوە. دۆزینەوەی ئەم جۆرە گەلەستێرە تاریکانە نیشان دەدات کە هێشتا بەشێکی زۆری گەردوون بۆ ئێمە نادیارە و ئەوەی دەیبینین تەنها لوتکەی شاخە سەهۆڵینەکەیە.

سەرچاوە: پەیمانگای زانستی تێلسکۆپی بۆشایی (Space Telescope Science Institute)

PM:09:09:04/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 8 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌