دەنگی گەردوون: مرۆڤایەتی بۆ یەکەمجار گوێی لە مۆسیقای بۆشایی ئاسمان دەبێت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

بۆ یەکەمجار لە مێژووی زانستدا، زانایان توانیویانە تیشکە گەردوونییەکان و شەپۆلەکانی پلازما بگۆڕن بۆ دەنگی بیستراو، ئەمەش ڕێگەی بە مرۆڤ داوە بۆ یەکەمجار "گوێی لە گەردوون بێت". لەو زەقەی توندی ئەستێرە گەورەکانەوە تا دەگاتە دەنگە نزم و پڕ لە نهێنییەکەی کونە ڕەشەکان، بۆشایی ئاسمان ئێستا وەک ئۆرکێسترایەکی گەورە دەردەکەوێت کە بە لەرەلەرگەلێک گۆرانی دەڵێت.

ئەم شێوازە نوێیەی ئەزموونکردنی گەردوون، زانست لە داتا و ژمارەی وشکەوە دەگۆڕێت بۆ شتێکی قووڵی هەستیار و هونەری. بیستنی دەنگی ئەو وزە بێپایانەی لە بۆشایی ئاسماندا هەیە، تێگەیشتنێکی جیاوازمان پێدەبەخشێت دەربارەی ئەوەی گەردوون تەنها شوێنێکی بێدەنگ و مردوو نییە، بەڵکو شوێنێکە پڕ لە لەرەلەر و جوڵە کە هەموو بەشەکانی بەیەکەوە پەیوەستن.

پڕۆسەی گۆڕینی داتا بۆ دەنگ یارمەتی زانایان دەدات شێوازگەلێک لەناو زانیارییەکاندا بدۆزنەوە کە پێشتر بە چاو نەدەبینران. بۆ نموونە، گۆڕانکارییە زۆر وردەکان لە تیشکی ئەستێرەکاندا کاتێک دەگۆڕێن بۆ دەنگ، زۆر ڕوونتر دەبن و دەتوانرێت لەو ڕێگەیەوە هەسارە نوێیەکان بدۆزرێنەوە. ئەمە شۆڕشێکی نوێیە لە گەڕان بەدوای جیهانە نەدۆزراوەکاندا.

شارستانیەتە کۆنەکان لەو بڕوایەدا بوون کە گەردوون بەپێی مۆسیقایەکی پیرۆز و خودایی بەڕێوە دەچێت و هەر هەسارەیەک ئاوازێکی تایبەتی هەیە. ئەوەی پێشتر وەک فەلسەفە و ئەفسانە سەیر دەکرا، زانستی مۆدێرن بە شێوازی فیزیکی و ماتماتیکی سەلماندی و دەرکەوت کە گەردوون بە ڕاستی پڕە لە "ئاوازی فیزیکی" کە ئێستا ئێمە دەتوانین گوێبیستی بین.

ئێمە لە کۆتاییدا توانیومانە گوێمان لەو مۆسیقا ئاسمانییە بێت کە ملیاران ساڵە لە ناو تاریکییەکاندا دەژەنرێت. ئەمە تەنها دۆزینەوەیەکی زانستی نییە، بەڵکو پەیوەندییەکی ڕوحییە لە نێوان مرۆڤ و گەردوون، و پێمان دەڵێت کە ئێمە بەشێکین لەو مۆسیقا گەورەیە و هەموو شتێک لەم گەردوونەدا بە ئاوازێکی ورد و ڕێکخراو دەلەرێتەوە.

سەرچاوە: ناسا، ئاژانسی بۆشایی ئاسمانی ئەوروپا

PM:10:02:19/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 100 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌