ژیان لەسەر مەریخ؟ بەڵگەی نوێ لەناو بەردە دێرینەکاندا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

نموونەیەکی بەردی مەریخ کە لەلایەن ڕۆبۆتە گەڕۆکەکانەوە پشکنینی بۆ کراوە، پێکهاتەگەلێکی ئەندامی تێدا دۆزراوەتەوە کە ئاماژەیەکی بەهێزن بۆ ئەوەی مەریخ لە ڕابردوودا جێگەی ژیان بووە. ئەم گەردیلانە بۆ ملیاران ساڵ لە ناو قووڵایی بەردەکاندا پارێزراون و زۆر لەو پەنجەمۆرە کیمیاییانە دەچن کە لە کۆنترین فۆسیلەکاندا لەسەر زەوی دەبینرێن، ئەمەش گومانی ئەوە ناهێڵێت کە مەریخ سەردەمێک هەسارەیەکی زیندوو بووە.

ئەم دۆزینەوەیە ئەگەر بە تەواوی پشتڕاست بکرێتەوە، دەبێتە گەورەترین هەواڵ لە مێژووی مرۆڤایەتیدا؛ چونکە ئەوە دەسەلمێنێت کە ژیان تەنها تایبەت نییە بە زەوی، بەڵکو دیاردەیەکی گەردوونییە. ئەگەر لە هەسارەیەکی تەنیشت خۆمان ژیان هەبووبێت، ئەوا بێگومان لە ملیۆنان هەسارەی تری ناو ئەم گەردوونە فراوانەشدا ژیان بە شێوازی جیاواز بوونی هەیە و گەشەی کردووە.

ئەو شوێنەی ئەم بەردانەی تێدا دۆزراوەتەوە، پێشتر شوێنی دەریایەک یان ڕووبارێکی گەورە بووە، ئەمەش ئەوە دەسەلمێنێت کە مەریخ سەردەمێک هەسارەیەکی تەڕ و گەرم بووە و بەرگەهەوایەکی هەبووە کە گونجاو بووە بۆ ژیان. زانایان ئێستا خەریکی لێکۆڵینەوەن لەوەی ئایا ئەو ژیانە تەنها لە ئاستی مایکرۆبیدا بووە یان گەشەی زیاتری کردووە پێش ئەوەی هەسارەکە وشک ببێتەوە.

لەو کاتەوەی مرۆڤ یەکەم هەنگاوی لەسەر زەوی ناوە و سەیری ئاسمانی کردووە، هەمیشە ئەم پرسیارەی لە مێشکدا بووە: ئایا ئێمە بە تەنیاین؟ مەریخ بەهۆی ڕەنگە سوورەکەی و سیفاتە هاوشێوەکانی لەگەڵ زەوی، هەمیشە بووەتە جێگەی بایەخی تایبەت و سەرچاوەی چیرۆکە خەیاڵییەکان، بەڵام ئێستا زانست خەریکە وەڵامی ئەو پرسیارە دەداتەوە.

ئێستا هەسارە سوورەکە خەریکە وەڵامێکی ڕاستەقینەمان دەداتێ، نەک لە ڕێگەی بوونەوەرە ئەفسانەییەکانەوە، بەڵکو لە ڕێگەی گەردیلە ئەندامییە بچووکەکانەوە کە چیرۆکی ملیاران ساڵ لەمەوبەر دەگێڕنەوە. ئەمە تەنها سەرەتایە و گەشتەکانی داهاتوو بۆ گەڕاندنەوەی نموونەی زیاتر بۆ سەر زەوی، پەردە لەسەر یەکێک لە گەورەترین نهێنییەکانی بوون لادەدەن.

ناسا، گۆڤاری Science Advances 

PM:10:01:19/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 100 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌