ڕێگەیەکی نوێ بۆ دۆزینەوەی ماددەی تاریکی دەوروبەری کونە ڕەشەکان
وێستگە ستایل-
شەپۆلە کێشکردنەکان؛ ڕێگەیەکی نوێ بۆ دۆزینەوەی ماددەی تاریکی دەوروبەری کونە ڕەشەکان
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
داهێنانێکی نوێی تیۆری لە جیهانی فیزیادا ئاماژە بەوە دەدات کە لە داهاتوویەکی نزیکدا، شەپۆلە کێشکردنەکان دەبنە کاریگەرترین ئامراز بۆ دۆزینەوەی پێکهاتە شاراوەکانی "ماددەی تاریک" لە دەوروبەری کونە ڕەشە زەبەلاحەکان. ئەم دۆزینەوەیە دەتوانێت یەکێک لە گەورەترین مەتەڵەکانی مێژووی گەردوون چارەسەر بکات کە دەیان ساڵە هەموو زاناکانی جیهانی سەرقاڵ کردووە.
توێژەران لە زانکۆی ئەمستردام مۆدێلێکی زانستییان پەرەپێداوە کە نیشانی دەدات کۆبوونەوەی ماددەی تاریک لە نزیک کونە ڕەشەکان، شوێنپەنجەیەکی ڕوون لەسەر شەپۆلە کێشکردنەکان جێدەهێڵێت. ئەم شوێنپەنجەیە لە ڕێگەی نەوەی نوێی ڕوانگە گەردوونییەکانەوە دەتوانرێت بە ئاسانی هەستی پێ بکرێت، ئەمەش دەبێتە یەکەمین بەڵگەی بەرجەستە و زانستی بۆ بینینی کاریگەری ڕاستەوخۆی ماددەی تاریک لە گەردووندا.
بەپێی لێکدانەوە فیزیاییە وردەکان، ئەو چڕبوونەوەیە زۆرەی ماددەی تاریک کاریگەری دەبێت لەسەر خولگەی ئەو تەنە بچووکانەی کە دەچنە ناو کونە ڕەشەکانەوە، ئەمەش گۆڕانکاری لەو شەپۆلە کێشکردنانەدا دەکات کە بڵاودەبنەوە. ئەگەر ئەمە پشتڕاست بکرێتەوە، دەبێتە شێوازێکی بێ وێنە بۆ کێشانی نەخشەی دابەشبوونی ماددەی تاریک لە تەواوی گەردووندا، کە پێشتر مەحاڵ بوو وێنە بکرێت.
ماددەی تاریک، کە تیشک ناداتەوە و نابینرێت بەڵام کاریگەری کێشکردنی هەیە، نزیکەی ٢٧٪ی پێکهاتەی گەردوون پێکدەهێنێت. تا ئێستا بە یەکێک لە گەورەترین نهێنییەکان دەمایەوە، بەڵام دۆزینەوەی لە دەوروبەری کونە ڕەشەکان دەتوانێت وەڵامی هەزاران پرسیارمان بداتەوە دەربارەی سروشتەکەی و ئەو ڕۆڵە گرنگەی لە پەرەسەندنی گەردووندا دەیگێڕێت.
ئەم ڕێگە پێشنیارکراوە هەنگاوێکی زۆر مەزنە بۆ بەکارهێنانی شەپۆلە کێشکردنەکان وەک پشکنەری گەردوونی بۆ ئەو ماددانەی کە بە چاو یان بە هیچ تێلسکۆپێکی ئاسایی نابینرێن. ئەمە تەواکەری ئەو تەکنیکە کۆنانەیە کە پێشتر تەنها پشتیان بە خولانەوەی گەلەئەستێرەکان دەبەست بۆ سەلماندنی هەبوونی ماددەی تاریک و ئێستا ڕێگەیەکی زۆر وردترمان لەبەر دەستە.
لەگەڵ پێشکەوتنی زیاتری زانستی شەپۆلە کێشکردنەکان و دروستکردنی ئامێری وردتر لە بۆشایی ئاسماندا، توێژەران زۆر گەشبینن کە ئەم پێشبینییە تیۆرییانە بەم زووانە لە ڕێگەی تاقیکردنەوەوە بسەلمێنرێن. ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی لاپەڕەیەکی نوێ لە زانستی فیزیا و گەردوونناسی هەڵبدرێتەوە و تێگەیشتنمان بۆ بوون بە تەواوی بگۆڕێت.
شەپۆلە کێشکردنەکان ڕەنگە ماددەی تاریکی شاراوەی دەوروبەری کونە ڕەشەکان ئاشکرا بکەن
سەرچاوە : ماڵپەڕی ScienceDaily
PM:08:44:27/12/2025
ئهم بابهته 48
جار خوێنراوهتهوه