هاوینی بەستوو؛ ئەو کارەساتە جیهانییەی مێژووی مرۆڤایەتی گۆڕی

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

مێژوونووسان بەردەوامن لە لێکۆڵینەوە لە ساڵی ١٨١٦، کە بە "ساڵی بێ هاوین" ناسراوە. لەو ساڵەدا، بەهۆی تەقینەوەیەکی گەورەی گڕکان لە ئەندۆنیزیا، جیهان تووشی گۆڕانکارییەکی کتوپڕ و ترسناکی کەشوهەوا بوو کە کاریگەرییەکی وێرانکەری لەسەر ژیانی مرۆڤایەتی هەبوو.

تۆز و خۆڵەمێشی گڕکانەکە بەرگەهەوای زەوییان داپۆشی و ڕێگەیان لە تیشکی خۆر گرت، ئەمەش بووە هۆی دابەزینی پلەکانی گەرما بۆ ئاستێکی پێوانەیی. لە ناوەڕاستی هاویندا لە ئەورووپا و ئەمریکای باکوور بەفر باری و زریان دروست بوو، کە بووە هۆی لەناوچوونی هەموو بەرهەمە کشتوکاڵییەکان.

ئەم کارەساتە سروشتییە بووە هۆی برسێتییەکی کوشندە و بڵاوبوونەوەی نەخۆشی و کۆچی بەکۆمەڵی خەڵک. زانایان پێیان وایە ئەم ڕووداوە یەکێکە لە باشترین نموونە مێژووییەکان بۆ نیشاندانی ئەوەی چۆن گۆڕانی کەشوهەوا دەتوانێت لە ماوەیەکی کەمدا شارستانیەتەکان تووشی قەیرانی گەورە بکات.

جگە لە لایەنە ئازاربەخشەکەی، ئەم ساڵە کاریگەری لەسەر هونەر و ئەدەبیش هەبووە؛ بۆ نموونە چیرۆکی "فرانکشتاین" لەو هاوینە سارد و تەمومژاوییەدا نووسراوە. مێژوونووسان دەڵێن ئەو نەهامەتییانە وای لە مرۆڤ کرد بیر لە داهێنانی نوێ بکاتەوە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی داهاتوو.

وانەکانی ئەو ساڵە تا ئێستاش بۆ لێکۆڵینەوەکانی گۆڕانی کەشوهەوای سەردەم بەسوودن. ئەم ڕووداوە بیرخەرەوەیەکی گرنگە بۆ ئەوەی بزانین مرۆڤ چەندە لەژێر کاریگەری هێزە سروشتییەکاندایە و چەندە پێویستە ژینگەکەی بپارێزێت.

سەرچاوە: تۆمارە مێژووییەکان و لێکۆڵینەوەکانی کەشوهەوا.

PM:10:14:27/06/2026

ئه‌م بابه‌ته 48 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌