وشە شاراوەکان؛ زمانی نهێنی کە لەلایەن ژنانی چینی دێرینەوە داهێنرا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە ساڵانی دواییدا گرنگییەکی زۆر بە سیستەمێکی نووسینی دەگمەن دەدرێت بە ناوی نوشو" (Nüshu)، کە تاکە زمانی نووسراوە لە جیهاندا کە تەنها لەلایەن ژنانەوە پەرەی پێدراوە و بەکارهێنراوە. ئەم زمانە لە ناوچەی جیانگ یون لە باشووری چین سەری هەڵداوە و چیرۆکێکی پڕ لە خۆڕاگری لەپشتە.

نوشو لە کاتێکدا داهێنرا کە ژنان لە کۆمەڵگەی دێرینی چیندا مافی خوێندن و نووسینیان نەبوو. بۆیە ئەوان ئەم کۆدە تایبەتەیان دروست کرد بۆ ئەوەی بتوانن بە نهێنی نامە بۆ یەکتری بنووسن، هەستی خۆیان دەربڕن و چیرۆکەکانیان بگێڕنەوە بەبێ ئەوەی پیاوان لێی تێبگەن، زۆربەی کاتیش لە شێوەی شیعر و گۆرانی لەسەر دەستەو سڕ و جلی نەخشێنراو دەنووسرا.

لە ئێستادا توێژەران و زمانناسان هەوڵێکی زۆر دەدەن بۆ دۆکیومێنتکردن و فێرکردنی ئەم زمانە پێش ئەوەی بە تەواوی لەناو بچێت، چونکە تەنها چەند کەسێکی کەم ماون کە بتوانن بەم زمانە بخوێننەوە و بنووسن. مۆزەخانەکان و پڕۆژە پارێزگارییەکان خەریکی کۆکردنەوەی ئەو تێکستانەن کە لەو سەردەمەدا جێماون.

ئەم زمانە تەنها ئامرازێکی پەیوەندیکردن نەبووە، بەڵکو هێمایەکی گەورەی هاوپشتی و بەرهەڵستکاری ژنان بووە لە دژی سنووردارکردنە کۆمەڵایەتییەکان. نوشو نیشانی دەدات چۆن مرۆڤ دەتوانێت لە سەخترین بارودۆخدا ڕێگەیەک بۆ دەربڕینی خۆی و داهێنان بدۆزێتەوە.

بە زیندووکردنەوەی نوشو، جیهان ئاشنای بەشێکی گرنگ و شاراوەی مێژووی مرۆڤایەتی دەبێت کە تێیدا دەنگی ژنان لە ڕێگەی وشە ناسک و نهێنییەکانەوە پارێزراوە.

سەرچاوە: توێژینەوە زمانەوانییەکان و ئەرشیفی مۆزەخانەکان.

PM:10:13:27/06/2026

ئه‌م بابه‌ته 48 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌