تیۆری ڕێژەیی ئەنیشتاین چۆن تێگەیشتنی ئێمەی بۆ گەردوون گۆڕی؟

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

زیاتر لە سەدەیەک بەسەر ناساندنیدا تێدەپەڕێت، بەڵام تیۆری ڕێژەیی هێشتا وەک یەکێک لە کاریگەرترین دەستکەوتە زانستییەکان لە مێژووی مرۆڤایەتیدا ماوەتەوە و بنەمای فیزیای مۆدێرن پێکدەهێنێت.

ئەم تیۆرییەی کە لەلایەن "ئەلبێرت ئەنیشتاین"ەوە پەرەی پێدراوە، تێگەیشتنی مرۆڤی بۆ فەزا، کات، کێشکردن و پێکهاتەی گەردوون بە تەواوی گۆڕی و چەمکە کۆنەکانی ژێرەوژوور کرد.

ڕێژەیی تایبەت، کە لە ساڵی ١٩٠٥دا ناسێنرا، ئاشکرای کرد کە کات و فەزا بەیەکەوە گرێدراون و خێرایی ڕووناکی بۆ هەموو چاودێرەکان وەک خۆی دەمێنێتەوە. ئەم بیرۆکە شۆڕشگێڕانانە تەحەدای ئەو گریمانانەیان کرد کە بۆ ماوەیەکی زۆر دەربارەی ڕاستی هەبوون.

دوای دە ساڵ، ڕێژەیی گشتی تیۆرییەکەی فراوانتر کرد بەوەی وەسفی کێشکردنی کرد وەک چەمانەوەی فەزا-کات کە بەهۆی بارستایی و وزەوە دروست دەبێت. ئەم چوارچێوەیە ڕوونکردنەوەیەکی نوێی بۆ جوڵەی هەسارەکان و دیاردە گەردوونییەکان دابین کرد.

تەکنەلۆژیا مۆدێرنەکانی وەک سیستەمی گەڕانی مانگە دەستکردەکان (GPS) پشت بە ڕاستکردنەوە ڕێژەییەکان دەبەستن بۆ پاراستنی وردی کات. بەبێ تێڕوانینەکانی ئەنیشتاین، زۆرێک لە تەکنەلۆژیا هاوچەرخەکان کارەکانیان بە دروستی ئەنجام نەدەدا.

ستێرەناسان چەندین جار ئەو پێشبینیانەیان پشتڕاست کردووەتەوە کە لە ڕێژەییەوە وەرگیراون، لەوانە هاوێنەی کێشکردن، کونە ڕەشەکان و شەپۆلە کێشکردنییەکان، کە هەموویان ڕاستی تیۆرییەکەیان سەلماندووە.

ئەم تیۆرییە بەردەوامە لە ڕێنماییکردنی توێژینەوەکان بۆ قووڵترین نهێنییەکانی گەردوون، لە سەرەتای دروستبوونی گەردوونەوە تا دەگاتە ڕەفتاری تەنە ئاسمانییە دەگمەنەکان و هێشتاش زانست سوودی لێ دەبینێت.

کاری ئەنیشتاین نیشانی دەدات کە چۆن یەک وەرچەرخانی زانستی دەتوانێت تێگەیشتنی مرۆڤ

بۆ خودی واقیع بگۆڕێت و دەروازەیەکی نوێ بۆ ناسینی نهێنییەکانی بوون بکاتەوە.

سەرچاوەکان: گۆڤارە فیزیاییەکان، دامەزراوە زانستییەکان و توێژینەوە گەردوونییەکان.

PM:09:44:19/06/2026

ئه‌م بابه‌ته 68 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌