ئەشکەوتی سۆن دۆنگ؛ گەورەترین جیهانی پەنھان لەسەر زەوی
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
لە وڵاتی ڤێتنام و لە ناو جەرگەی دارستانە چڕەکاندا، گەورەترین ئەشکەوتی جیهان هەیە کە بە "سۆن دۆنگ" ناسراوە. ئەم شوێنە تەنها ئەشکەوتێکی ئاسایی نییە، بەڵکو جیهانێکی تەواو جیاوازە لە ژێر زەویدا کە هێندە گەورەیە دەتوانرێت تەلارێکی ٤٠ نهۆمی تێدا دروست بکرێت.
ئەم ئەشکەوتە لە ساڵی ٢٠٠٩ بە فەرمی وەک گەورەترین ئەشکەوتی جیهان ناسێنرا.
درێژییەکەی نزیکەی ٩ کیلۆمەترە و پانییەکەی دەگاتە ٢٠٠ مەتر. یەکێک لە
سەرسوڕهێنەرترین تایبەتمەندییەکانی سۆن دۆنگ ئەوەیە کە دارستان و ڕووبار و
تەنانەت کەشوهەوای تایبەت بە خۆی لە ناوەوە هەیە، بە شێوەیەک کە تەم و هەور لە ناو جەرگەی ئەشکەوتەکەدا دروست دەبێت.
لە ناوەوەی ئەشکەوتەکەدا چەندین جۆری دەگمەنی ڕووەک و زیندەوەر هەن کە لە هیچ شوێنێکی تری جیهاندا نادۆزرێنەوە. هەروەها بەردە گەورەکان و ستوونی
نیشتووەکان (Stalagmites) کە بەرزییان دەگاتە ٧٠ مەتر، دیمەنێکی سیحراوی
بە شوێنەکە دەبەخشن. گەشتیاران دەبێت بۆ چەندین ڕۆژ ڕێ بکەن بۆ ئەوەی بگەنە ئەمئەشکەوتە و تەنها ژمارەیەکی کەمی خەڵک ساڵانە ڕێگەیان پێ دەدرێت سەردانی بکەن.
ئەم ئەشکەوتە بۆ یەکەمجار لە ساڵی ١٩٩١ لەلایەن پیاوێکی ناوخۆیی بەناوی "هۆ خان" دۆزرایەوە، بەڵام بەهۆی دەنگی ترسناکی ڕووبارەکە و تەمێکی زۆر لە بەردەمیدا، نەیتوانی بچێتە ژوورەوە. دواتر لە ساڵی ٢٠٠٩ تیمێکی توێژینەوەی بەریتانی توانییان بڕۆنە ناوەوە و ڕەهەندە ڕاستەقینەکانی ئەم شاکارە سروشتییە ئاشکرا بکەن.
سۆن دۆنگ نموونەیەکی بێوێنەی هێزی سروشتە کە لە ماوەی ملیۆنان ساڵدا دروست بووە. پاراستنی ئەم شوێنە ئەرکێکی جیهانییە چونکە مێژوویەکی زەویناسی گەورە لە ناو دڵیدا هەڵگیراوە.
سەرچاوە: ناشیۆناڵ جیوگرافیک و ڕێکخراوی یونسکۆ.
PM:10:30:01/06/2026