ئەلبێرت ئەنیشتاین؛ ئەو بلیمەتەی تێگەیشتنی ئێمەی بۆ گەردوون گۆڕی

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ئەلبێرت ئەنیشتاین، یەکێکە لە گەورەترین زاناکانی مێژووی مرۆڤایەتی، کە بە تیۆری

"ڕێژەیی" توانی شۆڕشێکی گەورە لە جیهانی فیزیا و زانستدا بەرپا بکات. ئەو تەنها

زانایەک نەبوو، بەڵکو فەیلەسوف و بیرمەندێک بوو کە توانی تێگەیشتنی مرۆڤ بۆ کات،

شوێن و کێشکردن بە تەواوی بگۆڕێت و دەرگایەکی نوێ بە ڕووی تەکنەلۆژیای سەردەمدا

بکاتەوە.

ئەنیشتاین لە ساڵی ١٨٧٩ لە ئەڵمانیا لەدایکبوو، لە منداڵیدا وەک بلیمەت دەرنەکەوت و

تەنانەت لە قسەکردنیشدا دواکەوتبوو، بەڵام خەیاڵە فراوانەکەی وایکرد پرسیاری قووڵ

دەربارەی گەردوون بکات. هاوکێشە بەناوبانگەکەی (E=mc²)، کە پەیوەندی نێوان وزە و

ماددە ڕوون دەکاتەوە، بووە بناغەی زانستی ناوکی و زۆرێک لەو ئامێرانەی ئەمڕۆ لە

ژیانی ڕۆژانەدا بەکاریان دەهێنین، وەک سیستەمی GPS.

جگە لە لایەنە زانستییەکەی، ئەنیشتاین کەسایەتییەکی ئاشتیخواز بوو و هەمیشە دژی

جەنگ و توندوتیژی دەوەستایەوە. ئەو پێی وابوو کە زانست دەبێت لە خزمەتی

مرۆڤایەتیدا بێت، نەک بۆ دروستکردنی چەکی کوژەر. لە ساڵی ١٩٢١ خەڵاتی نۆبڵی

لە فیزیا وەرگرت، بەڵام هەمیشە بە سادەیی دەمایەوە و دەیگوت: "من هیچ بەهرەیەکی

تایبەتم نییە، تەنها بە توندی شەیدای زانینم".

ژیانی ئەنیشتاین پڕ بوو لە کۆچ و گۆڕانکاری، بەتایبەت کاتێک بەهۆی بارودۆخی سیاسی

ئەوروپا ناچار بوو بچێتە ئەمریکا و لەوێ لە زانکۆی پرینستۆن درێژە بە

توێژینەوەکانی بدات. ئەو تا کۆتا ساتەکانی ژیانی خەریکی بیرکردنەوە بوو

لە "تیۆری هەموو شتێک" بۆ ئەوەی بتوانێت هەموو هێزەکانی گەردوون لە یەک هاوکێشەدا

کۆبکاتەوە.

ئەمڕۆ ئەنیشتاین وەک سیمبولی ژیری دەناسرێت. چیرۆکی ژیانی ئەو فێرمان دەکات کە

سەرکەوتنی ڕاستەقینە لە ڕێگەی خەیاڵ و کۆڵنەدان و تێپەڕاندنی سنوورەکانی

فیکرەوە بەدەست دێت. گەردوون دوای ئەنیشتاین چیتر ئەو شوێنە سادەیە نەبوو کە

پێشتر مرۆڤ لێی تێدەگەیشت.

سەرچاوە: ژیاننامەی زانایانی جیهان و ئەرشیفی خەڵاتی نۆبڵ

PM:11:48:23/05/2026

ئه‌م بابه‌ته 20 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌