دۆزینەوەی کۆڵۆنییەکی گەورەی ئەختەبووت لە ژێر گڕکانەکانی زەریای هێمن

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

زانایانی بایۆلۆجی دەریایی پەردەیان لەسەر دۆزینەوەیەکی سەرسوڕهێنەر لادا، کە

بریتییە لە کۆڵۆنییەکی گەورە و شاراوەی ئەختەبووتی قووڵایی دەریاکان کە لە

ژێر پێکهاتە بەردینە گڕکانییەکانی زەریای هێمن نیشتەجێن. ئەم دۆزینەوەیە یەکێکە

لە نامۆترین سیستمە ژینگەییەکانی سەر زەوی کە تا ئێستا لە قووڵایی ئۆقیانووسەکاندا

بەڵگەنامە کراوە.

ئەم دۆزینەوە مێژووییە لە کاتی گەشتێکی زانستی نێودەوڵەتیدا ئەنجامدرا، کە تێیدا

ژێردەریایی ڕۆبۆتی پێشکەوتوو بەکارهێنران کە بە هەستەوەری گەرمی و کامێرای زۆر

ورد تەیار کرابوون. زانایان هەزاران "ئەختەبووتی مرواری"یان دۆزیوەتەوە کە لە

دەوری قڵیشە گەرمەکانی ژێر ئاو، لە قووڵایی نزیکەی ٣٠٠٠ مەتر لە خوار ئاستی

دەریاوە هێلانەیان کردووە.

توێژەران ڕوونیان کردەوە کە گەرمی زەویی ژێر کێڵگە گڕکانییەکان ژینگەیەکی دەگمەن

دروست دەکات، کە وا دەکات هێلکەی ئەختەبووتەکان زۆر خێراتر لە ناوچە ساردەکان

گەشە بکەن. جگە لە ئەختەبووتەکان، ئەم ناوچەیە میوانداری جۆرەها بەکتریای

نائاسایی، ڕۆبیانی شەفاف و کرمی دەگمەن دەکات کە لەگەڵ پلەی گەرمی بەرز و

تاریکی ڕەها ڕاهاتوون.

زانایانی زەریاکان ئەم شوێنە وەک سەرەداوێکی گرنگ دەبینن بۆ تێگەیشتن لەوەی چۆن

ژیان دەتوانێت لە بارودۆخی سەختدا لەسەر مانگە دوورەکان وەک "ئەوروپا" و

"ئینسیلادوس" بەردەوام بێت. چەندین زانکۆ لە ئێستاوە پلانیان داناوە بۆ

ناردنی گەشتی نوێ بە مەبەستی نەخشەکێشانی سیستەمی ئەشکەوتە ژێرزەوییەکانی

دەوروبەری کۆڵۆنییەکە.

بۆ چەندین دەیە، زانایان پێیان وابوو کە بنی زەریای هێمن تەنها کۆمەڵە ئەختەبووتێکی

دابڕاوی تێدایە و ژیان لەو قووڵاییەدا زۆر کەمە. گەشتە کۆنەکانی ژێردەریایی

تەکنەلۆژیای پێویستیان نەبوو بۆ دەستنیشانکردنی ئەم کۆمەڵگە بایۆلۆژییە

گەورانەی کە لە ژێر چینە بەردینە گڕکانییەکاندا شارابوونەوە.

شارەزایان پێیان وایە ئەم دۆزینەوەیە دەبێتە هۆی گۆڕانکاری بنەڕەتی لە بایۆلۆجی

دەریاییدا و یارمەتی گەشتە ئاسمانییەکانی داهاتوو دەدات بۆ گەڕان بەدوای ژیان

لە دەرەوەی زەوی. لە هەمان کاتدا، گروپە پارێزەرەکانی ژینگە داوا لە حکومەتەکان

دەکەن ئەم ناوچە ناسکە بپارێزن لە هەر جۆرە چالاکییەکی کانزاکاری لە قووڵایی

دەریاکاندا.

سەرچاوە: ئەنجامی توێژینەوەکانی گەشتە دەریاییەکانی زەریای هێمن و پەیمانگا

ئۆقیانووسییەکان، ئایاری ٢٠٢٦.

PM:10:46:18/05/2026

ئه‌م بابه‌ته 64 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌