هێلکەی سەدە؛ مێژوویەکی ڕەش و تامی ڕەسەنی ئاسیای دوور

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

هێلکەی سەدە (Century Egg) یان هێلکەی هەزار ساڵە، بەردەوام لە ڕاپۆرتە کلتورییەکاندا دەردەکەوێت چونکە نەریتێکی پاراستنی خۆراکە کە ڕەتدەکاتەوە کاڵ ببێتەوە. ئەم هێلکەیە کە بە ڕەنگە ڕەش و تامی توندەکەی دەناسرێتەوە، یەکێکە لە ناسراوترین هێماکانی چێشتخانەی چینی لە جیهاندا.

بەپێی بریتانیکا، هێلکەی سەدە بریتییە لە هێلکەی مراوی، مریشک یان قاز کە بۆ ماوەی چەندین هەفتە یان مانگ لەناو تێکەڵەیەک لە قوڕ، خۆڵەمێش، خوێ و کلسی زیندوودا دەهێڵرێتەوە. ئەم پرۆسەیە دەبێتە هۆی ئەوەی سپێنەی هێلکەکە بگۆڕێت بۆ ماددەیەکی جەلاتینی قاوەیی تاریک و زەردێنەکەش ڕەنگێکی سەوزی تۆخ بگرێت.

مانەوەی بەردەوامی ئەم هێلکەیە لە ناو ژەمە ڕۆژانەکاندا، وەک خواردنی لەگەڵ "کۆنجی" (شۆربای برنج)، نیشانی دەدات چۆن شێوازێکی پراکتیکی کۆنی پاراستنی خۆراک بووەتە هێمایەکی ناسراوی کلتوری لە ڕۆژهەڵات و باشووری ڕۆژهەڵاتی ئاسیا. تامی ئەم هێلکەیە تێکەڵەیەکە لە سوێری و تامی گۆگرد، کە بۆ زۆر کەس وەک چێژێکی دەگمەن سەیر دەکرێت.

مێژووی ئەم هێلکەیە بۆ سەردەمی بنەماڵەی "مینگ" دەگەڕێتەوە و دەوترێت بە ڕێکەوت دۆزراوەتەوە، کاتێک کەسێک هێلکەی ناو قوڕی دۆزیوەتەوە و تامی کردووە. لەو کاتەوە تا ئێستا، شێوازی ئامادەکردنی گۆڕانکاری کەمی بەسەردا هاتووە و هێشتا بە ڕێگە تەقلیدییەکان بەرهەم دەهێنرێت.

کورتەی قسە، هێلکەی سەدە تەنها داهێنانێکی کیمیایی نییە لەناو خۆراکدا، بەڵکو گوزارشتە لە لێهاتوویی مرۆڤی کۆن لە تێپەڕاندنی کێشەی نەبوونی ساردکەرەوە و گۆڕینی شتە سادەکان بۆ تامی هەمیشەیی.

سەرچاوە: ئینسایکلۆپیدیای بریتانیکا و مێژووی خۆراکی ئاسیا.

PM:11:19:17/04/2026

ئه‌م بابه‌ته 20 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌