زانیارییە کۆنەکان دەبنە کلیلی ڕزگارکردنی دارستانەکان لە ئاگر
وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان
ناشناڵ جیۆگرافیک لە بابەتێکی زانستی و کولتووریدا باس لە کارەکانی "کیرا هۆفمان"، پسپۆڕی ئیکۆلۆژیای ئاگر دەکات، کە هەوڵ دەدات شێوازە کۆن و ڕەسەنەکانی مامەڵەکردن لەگەڵ ئاگر زیندوو بکاتەوە بۆ پاراستنی ژینگە.
هۆفمان کار لەگەڵ کۆمەڵگە ڕەسەنەکان (Indigenous communities) دەکات بۆ فێربوونی ئەو تەکنیکانەی کە هەزاران ساڵە بەکاریان هێناوە بۆ کۆنتڕۆڵکردنی ئاگر. بە پێچەوانەی تێڕوانینی مۆدێرن کە ئاگر تەنها وەک دوژمن و وێرانکەر دەبینێت، ئەم زانیارییە کۆنانە فێرمان دەکەن کە "ئاگری سارد" یان ئاگری پلان بۆ داڕێژراو دەتوانێت خاکەکە نوێ بکاتەوە و ڕێگری لە کارەساتی گەورەتر بکات.
ئەم بابەتە تەنها پەیوەندی بە دارستانەوە نییە، بەڵکو گەڕانەوەیە بۆ سیستمی مەعریفییەک کە ساڵانێکی زۆر لەلایەن وڵاتانی داگیرکەر و پیشەسازییەوە پشتگوێ خرابوو. هۆفمان پێی وایە کە تێکەڵکردنی زانستی مۆدێرن لەگەڵ دانایی باو و باپیرانمان، تاکە ڕێگەیە بۆ ڕووبەڕووبوونەوەی ئەو ئاگرە گەورانەی کە بەهۆی گۆڕانی کەشوهەواوە دروست دەبن.
لە زۆر شوێنی جیهان، قەدەغەکردنی هەموو جۆرە ئاگرێک بووەتە هۆی ئەوەی دارستانەکان پڕ بن لە گیا و ڕووەکی وشک، کە کاتێک ئاگرێک دەکەوێتەوە دەبێتە کارەسات. بەڵام بەکارهێنانی ئاگری کۆنتڕۆڵکراو بەپێی نەریتی کۆن، یارمەتی جیاوازیی بایۆلۆژی دەدات و زەوییەکە دەپارێزێت.
ئەم بزووتنەوە کولتوورییە نوێیە نیشانی دەدات کە زانیارییە کۆنەکان هێشتا بایەخی خۆیان ماوە. بۆ داهاتوویەکی سەقامگیر، پێویستە گوێ لەو کۆمەڵگانە بگرین کە چەندین سەدە بە هاوسەنگی لەگەڵ سروشتدا ژیاون و خاکەکەیان بە پارێزراوی هێشتووەتەوە.
سەرچاوە: ناشناڵ جیۆگرافیک
PM:11:23:19/03/2026