دەربەندی بازیان؛ ئەو شوێنەی خیانەت سەرکەوتنی گەورەی میرنشینی بابانی گۆڕی بۆ تێکشکان

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە گەڕانەوەیەکدا بۆ مێژووی پڕ لە شانازی و لە هەمان کاتدا پڕ لە ئازاری گەلی کورد، چیرۆکی دەربەندی بازیان و ئەو دیوارە بەرگرییەی کە لە ساڵی ١٨٠٥دا بووە مەیدانی جەنگێکی گەورە لە نێوان میرنشینی بابان و دەسەڵاتدارانی بەغداد، دووبارە دەبێتەوە مژاری باس، کە چۆن خیانەتێکی ناوخۆیی توانی شکۆ و سەرکەوتنی کورد لە ساتێکی هەستیاردا بگۆڕێت بۆ تێکشکانێکی جەرگبڕ و ناوی شوێنەکەش بۆ هەمیشە لە مێژوودا تۆمار بکات.

ئەم ڕووداوە مێژووییە هەمووی لە ساڵی ١٨٠٥ی زاینییەوە دەستی پێکرد، کاتێک سلێمان پاشای ماملیک لە بەغداد کورسی دەسەڵاتی گرتە دەست و بووە فەرمانڕەوای ناوچەکە. لەو سەردەمەدا عەبدولڕەحمان پاشای بابان، میری بەهێزی میرنشینی بابان بوو، کە وەک نیشانەیەک بۆ سەربەخۆییخوازی و ڕەتکردنەوەی ژێردەستەیی، ئامادە نەبوو پیرۆزبایی دەستبەکاربوون لە پاشای نوێی بەغداد بکات. ئەم هەڵوێستە سیاسییە بووە هۆی توڕەیی سلێمان پاشا و دەستبەجێ بڕیاری دا بە سوپایەکی گەورە و پڕچەکەوە هێرش بکاتە سەر سنوورەکانی میرنشینی بابان بە مەبەستی ڕووخاندنی دەسەڵاتی میر و داگیرکردنی ناوچەکە.

بۆ بەرەنگاربوونەوەی ئەم مەترسییە گەورەیە، عەبدولڕەحمان پاشای بابان ستراتیژییەکی بەرگریی جیاوازی گرتە بەر و لە ناوچەی بازیانی ئێستا، دیوارێکی پتەو و بەرز (شورا)ی دروست کرد بۆ ئەوەی ڕێگری لە پێشڕەوییەکانی سوپای بەغداد بکات. ئامارە مێژووییەکان باس لە جیاوازییەکی ئێجگار زۆری هێزەکان دەکەن؛ سوپای بەغداد بە پشتیوانی ڕاستەوخۆی عوسمانییەکان هێزێکی گەورەی ١٠٠ هەزار کەسییان کۆکردبووەوە، لە کاتێکدا جەنگاوەرانی بابان تەنها ٢٠ هەزار کەس بوون کە لە ناو شوراکەدا سەنگەریان گرتبوو. سەرەڕای ئەم جیاوازییە گەورەیە لە ژمارەی سەرباز و چەکدا، کاتێک شەڕ دەستی پێکرد، هێزی کورد توانی بەرگرییەکی ئەفسانەیی بکات و سوپای بەغداد و عوسمانییەکان بەو هەموو هێزەیانەوە تێکبشکێنن و زەبرێکی کوشندەیان لێ بدەن.

بەڵام لەو کاتەی کە سەرکەوتن بۆ کورد زۆر نزیک بوو، مێژوو جارێکی دیکە ڕووە تاریکەکەی خیانەتی نیشاندا. کاتێک سوپای بەغداد لەبەردەم قارەمانییەتی جەنگاوەرانی باباندا بێ ئومێد ببوون و خەریک بوو پاشەکشە بکەن، چەند کەسێکی ناوخۆیی لە کوردانی نزیک ناوچەی شوراکە، دەستیان تێکەڵ کرد لەگەڵ دوژمن و خیانەتیان لە نیشتمان کرد، بە نهێنی دەرگای سەرەکی دیوارەکەیان بۆ سوپای بەغداد کردەوە. ئەم کارە ناپاکیە بووە هۆی ئەوەی سوپای دوژمن بە شێوەیەکی کتوپڕ بڕژێتە ناو سەنگەرەکان و زیانێکی مرۆیی و سەربازیی ئێجگار گەورە و جەرگبڕ بە سوپای بابان بگەیەنن، کە بووە هۆی تێکشکانی یەکجاری سوپاکە.

بەهۆی ئەو زیانە گەورە و خوێناوییەی کە لەو جەنگەدا بەر میرنشینی بابان کەوت، خەڵکی ئەو سەردەمە ناوی ئەو دیوارە بەرگرییەیان نا "شورای زیان". دواتر و بە تێپەڕبوونی کات، ئەم ناوە لەسەر زاری خەڵک گۆڕانکاری بەسەردا هات و بوو بە "شورای بازیان" کە وەک شوێنی تێشکانی سوپای بابانییەکان ناسرا.

ئەمڕۆ دوای تێپەڕبوونی زیاتر لە دوو سەدە، هەرچەندە پاشماوەی ئەو دیوارە و شوراکە وەک خۆی نەماوە، بەڵام شوێنەکە بە "دەربەندی بازیان" دەناسرێت. ئەم ناوچەیە ئێستا وەک شوێنەوارێکی مێژوویی گرنگ دەبینرێت کە هەمیشە چیرۆکی قارەمانییەتی جەنگاوەرانی کورد و لە هەمان کاتدا شوێنەواری ئەو خیانەتە نیشتمانییەمان بیر دەخاتەوە کە بووە هۆی لەدەستدانی دەرفەتێکی گەورە بۆ سەربەخۆیی و مانەوەی میرنشینی بابان.

سەرچاوە مێژووییەکانی تایبەت بە میرنشینی بابان و مێژووی نوێی کورد.

PM:09:53:01/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 124 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌