کێوی ئارارات؛ ئەو لوتکە ئەفسانەییەی کە زەوی بە ئاسمان دەبەستێتەوە و بێدەنگیی مێژووی تێدا نیشتەجێیە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

کێوی ئارارات، بەو شکۆمەندییە بێدەنگ، لوتکە داپۆشراوەکەی بە بەفری ئەبەدی و پێگەی یەکجار بەرز و جیاوازی، تەنها زەبەلاحێکی جوگرافیی سادە نییە کە لەسەر نەخشەی ناوچەکە دەربکەوێت، بەڵکو هێمایەکی ڕۆحی، مێژوویی و کلتووریی یەکجار مەزن و کاریگەرە کە بە سەر تەواوی ناوچەکەدا دەڕوانێت. بۆ چەندین سەدەی یەک لە دوای یەک و لە ناو دڵی مێژوودا، ئەم چیا سەربەرزە بووەتە هەوێنی گەورەترین و گرنگترین ئەفسانەکانی مرۆڤایەتی، کە بێگومان بەناوبانگترینیان چیرۆکی کەشتییەکەی نوحە، کە وەک پردێکی پیرۆز و مێژوویی لە نێوان باوەڕی ئاینی و ڕاستییە جوگرافییەکانی زەویدا دەبینرێت و مرۆڤەکان بۆی دەگەڕێنەوە.

زانایانی زەویناسی و پسپۆڕانی ژینگە لە لایەکەوە خەریکی لێکۆڵینەوەی زانستیی وردن لەسەر سەهۆڵبەندانە کۆنەکان و مێژووە گڕکانییە مەترسیدارەکانی، لە هەمان کاتدا مێژوونووسان و توێژەرانی کلتووریش لە لایەکی ترەوە شوێنپێی ئامادەیی بەردەوامی ئەم چیایە لە ناو مێژووی گەلانی ناوچەکە وەک کورد، ئەرمەن، فارس و ناو دەقە پیرۆزە ئاینییەکاندا هەڵدەگرن. ئارارات لای ئەم گەلانە تەنها شاخێک نییە بۆ سەیرکردن، بەڵکو بەشێکی قووڵ و جیانەکراوەیە لە ناسنامەی نەتەوەیی، چیرۆکە فۆلکلۆرییەکان و خەیاڵدانی هونەرییان کە نەوە دوای نەوە بۆیان ماوەتەوە.

لوتکە داپۆشراوەکەی بە بەفری سپی کە هەندێک جار لە ناو هەورەکاندا ون دەبێت، ڕەنگدانەوەی هێزی بێوێنەی سروشت و خەیاڵی فراوان و بێسنووری مرۆڤە، کە تێیدا زانستە ماددییەکان و ئەفسانە ڕۆحییەکان لەسەر یەک ئاسۆی هاوبەش یەکدەگرن. گەشتیارە دێرینەکانی مێژوو و ئەوانەی بەوێدا تێپەڕیون، وەسفی ئاراراتیان کردووە وەک چیایەک کە لە بەرزاییەوە چاودێری هەموو جیهان دەکات نەک تەنها وەک بەشێک لە خاکی زەوی ببینرێت، ئەمەش نیشانەی ئەو پێگە پیرۆز و بەرزەیە کە لە ناخی مرۆڤایەتیدا هەیبووە و وەک سیمبولی مانەوە سەیر کراوە.

ئەمڕۆ، ئارارات وەک شاهیدێکی بێدەنگ و ڕاستگۆی تێپەڕبوونی کات و ڕووداوە جەرگبڕەکانی مێژوو ماوەتەوە، کە بەردەوام مرۆڤایەتی دەخاتەوە یاد کە هەندێک ڕاستی، جوانی و شکۆی مێژوویی هەن کە زۆر بەرزتر و گرنگترن لە سنوورە سیاسییەکانی نێوان وڵاتان و جیاوازیی بیروباوەڕەکان. ئەو چیا ئەفسانەییە هێشتا وەک ڕازێکی گەورە و پارێزراو لە نێوان زەوی و ئاسماندا وەستاوە و وەک ئەوەی چاوەڕوانی ساتێکی گونجاو بکات بۆ ئاشکراکردنی هەموو ئەو نهێنییانەی کە لە ناو سەهۆڵەکانیدا شاردوویەتییەوە.

ئارارات تەنها جێگەی بایەخی شاخەوانەکان و گەشتیارە سەرکێشەکان نییە، بەڵکو قیبلەنمایەکی ڕۆحییە بۆ هەموو ئەو کەسانەی کە بەدوای مانا قووڵەکانی مێژووی کۆن، ڕەگ و ڕیشەی شارستانییەت و پەیوەندییە دانەبڕاوەکانی مرۆڤ بە سروشت و ڕابردووەوە دەگەڕێن. مێژوو لەوێدا وەستاوە و سەیری ئاییندە دەکات.

سەرچاوە: تۆمارە فەرمییەکانی کۆمەڵەی جوگرافیای نێودەوڵەتی، لێکۆڵینەوەکانی مێژووی ئایینەکان، ئەرشیفی مێژوویی و کلتووریی ناوچەیی.

PM:09:08:20/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 72 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌