فەلسەفەی شاراوە لە شەقامە کۆنەکاندا: شارەکان چۆن لە جیاتی ئێمە بیر دەکەنەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

مێژوونووسانی بواری شارسازی خەریکە نهێنییەک ئاشکرا دەکەن کە چۆن شارە دێرینەکان تەنیا بۆ مەبەستی نیشتەجێبوون دروست نەکراون، بەڵکو بە شێوەیەک داڕێژراون کە ببنە مامۆستایەکی بێدەنگی فەلسەفە و مێشکی مرۆڤ بەرەو تێڕامان ئاڕاستە بکەن.

لە نەخشە وردەکانی شارە کلاسیکییەکان و سەردەمی گەشانەوەی ئیسلامیدا، توێژەران گەیشتوونەتە ئەو ئەنجامەی کە شوێنی بازاڕەکان، مزگەوتەکان، ناوەندەکانی زانست و باخچە گشتییەکان بەپێی نەخشەیەکی فەلسەفی بووە. بۆ نموونە، کۆڵانە تەسک و پێچاوپێچەکان بە ئەنقەست بۆ ئەوە دروست کراون کە جوڵەی مرۆڤ خاو بکەنەوە و هانی گفتوگۆی ڕێڕەوی بدەن، لە کاتێکدا گۆڕەپانە کراوەکان وەک پانتاییەک بۆ مشتومڕی ئازاد و چیرۆکخوانی بەکارهاتوون.

ئەم شارانە بەرجەستەی بیرۆکە قووڵەکان بوون: هاوسەنگییەکی ورد لە نێوان ژیانی تایبەت و ژیانی گشتی، و نێوان غەڵبەغەڵبی بازرگانی و بێدەنگیی تێڕامان. لە زۆر ڕووەوە، شارەکە خۆی وەک دەقێکی فەلسەفی بووە کە پێویست بووە لەلایەن هاووڵاتیانەوە بخوێنرێتەوە؛ دیوار و ڕێڕەوەکان بەڵگەی زیندوو بوون لەسەر ئەوەی کە ژیانی دروست و بەهادار چۆن دەبێت بەڕێوە بچێت.

لە ڕووی مێژووییەوە، فەلسەفە زۆرجار وا وێنا دەکرێت کە تەنیا لەناو کتێب یان قوتابخانە فەرمییەکاندا بوونی هەبووە، بەڵام ئەم توێژینەوە نوێیە پێمان دەڵێت کە بەرد، ئاو، سێبەر و فەزا خۆیان فەیلەسوفی ڕاستەقینە بوون و بێ ئەوەی وشەیەک بڵێن، مێشکی مرۆڤ و ڕەفتارە کۆمەڵایەتییەکانیان داڕشتووە.

لە کاتێکدا شارە مۆدێرنەکانمان ڕۆژ لە دوای ڕۆژ خێراتر و پڕ لە دەنگەدەنگتر دەبن، ئەم دووبارە دۆزینەوەیە پرسیارێکی گرنگمان لێدەکات: ئایا شەقامەکانی ئەمڕۆی ئێمە چیمان فێری دەکەن؟ ئایا هێشتا شوێنێک ماوە بۆ ئەوەی شارەکە بە داناییەوە بدوێت، یان تەنیا بووینەتە 

ئامرازی خێرا تێپەڕین؟

سەرچاوە: گۆڤاری کەلەپووری شارستانی و فەلسەفە

PM:11:49:19/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 112 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌