کاتێک شیعر بووە پرد: دووبارە دۆزینەوەی شاعیرێکی سەدەکانی ناوەڕاست کە پەیامی ئاشتی پێیە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

دەستنووسێکی کۆن کە خەریک بوو بۆ هەمیشە لەناو بچێت، دەنگی شاعیرێکی سەدەکانی ناوەڕاستی بۆ گەڕاندینەوە کە شیعرەکانی جیاواز بوون. ئەم شاعیرە تەواوی ژیانی خۆی تەرخان کردبوو نەک بۆ پیاهەڵدانی پاشاکان یان ستایشی جەنگ، بەڵکو بۆ چەمکی ئاشتەوایی و مرۆڤایەتییەکی هاوبەش کە هەمووان کۆبکاتەوە.

ئەم دەستنووسە کە لە گۆشەیەکی تاریکی ئەرشیفی خانەقایەکی کۆندا دۆزراوەتەوە، شیعری تێدایە کە ڕێک لەو سەردەمانەدا نووسراون کە ململانێ ئایینی و سیاسییەکان لە لوتکەدا بوون. ئەوەی سەرسوڕهێنەرە ئەوەیە کە زمانەکەی شاعیر بە تەواوی ڕەتیدەکاتەوە لایەنگیری بکات یان هانی دووبەرەکی بدات. لەبری ئەوە، پەنای بۆ خوازەی سروشتی بردووە و باس لە ڕووبارەکان، باخچەکان و ئاسمانێکی هاوبەش دەکات کە سێبەر بەسەر هەموواندا دەکات. لێکۆڵەرانی ئەدەبی پێیان وایە ئەم شاعیرە بە ئەنقەست خۆی لە ناوهێنانی لایەنە ناکۆکەکان پاراستووە بۆ ئەوەی پەیامەکەی بۆ هەموو مرۆڤایەتی بێت بەبێ جیاوازی.

وردەکارییەکان باس لە قووڵاییەکی فەلسەفی بێوێنە دەکەن؛ شاعیر ئاشتی وەک تەنیا نەبوونی شەڕ پێناسە ناکات، بەڵکو وەک پراکتیکێکی ڕۆژانەی گوێگرتن و میهرەبانی و خاکیبوون وێنای دەکات. لە دێرێکی بەناوبانگیدا دەڵێت: "ئەو گوێیەی بە سۆزەوە دەبیسێت، زۆر زیاتر بنیاد دەنێت و ئاوەدانی دەکاتەوە لەو دەستەی کە بە ڕقەوە دەوەشێنێت." ئەم جۆرە تێڕوانینانە سنووری نێوان شیعر و فەلسەفەی ئەخلاقی تێکەڵ دەکەن و شیعر دەبێتە ڕێگەیەک بۆ چاکەکاری.

لە چوارچێوەی مێژووییدا، ئەدەبیاتی ئەو سەردەمە زۆرجار لەژێر کاریگەریی حەماسەتی جەنگی، داگیرکاری یان توندڕەوی ئایینیدا بووە، ئەمەش وای کردووە ئەم دەنگە نەرم و مرۆڤدۆستە وەک موعجیزەیەک لە ناو لاپەڕەکاندا دەربکەوێت و ببێتە جێی سەرنجی مێژوونووسان.

ئەمڕۆ کە جیهان دووبارە ڕووبەڕووی دابەشکاری بووەتەوە و کۆمەڵگاکان تینووی زمانێکن کە یەکیان بخاتەوە، کارەکانی ئەم شاعیرە کەمتر وەک شوێنەوارێکی کۆن دەردەکەون. ئەوان زیاتر وەک ئامۆژگارییەکی زیندوو دەبینرێن کە لە نێوان سەدەکانەوە بۆ مرۆڤی هاوچەرخ نێردراون تا فێری پێکەوەژیانمان بکەن.

سەرچاوە: وەرزیی ئەدەبیاتی سەدەکانی ناوەڕاست، ئەرشیفی دەستنووسە ئەوروپییەکان

PM:11:48:19/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 112 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌