لە باخی سێوەوە بۆ گۆڕستانی مردووان؛ مێژووی سەرهەڵدان و گۆڕانی گردی سەیوان لە شاری سلێمانی

وەستگە ستایل - سۆلین عوسمان

گردی سەیوان، یەکێکە لە دیارترین و ناسراوترین شوێنەوارە مێژوویی و ئایینییەکانی شاری سلێمانی، کە مێژووەکەی بۆ سەردەمی زێڕینی میرنشینی بابان دەگەڕێتەوە. ئەم گردەی ئەمڕۆ وەک گۆڕستانێکی گەورە و پیرۆز لە یادەوەری خەڵکدا دەردەکەوێت، لە سەرەتای دروستبوونی شاردا مەبەست لێی دروستکردنی ناوچەیەکی گەشتیاری و سەیرانگایەکی دڵگیر بووە بۆ دانیشتووانی سلێمانی، بەڵام ڕووداوە مێژووییەکان و گۆڕانکارییە کۆمەڵایەتییەکان ئاڕاستەی ئەم گردەیان بە تەواوی گۆڕی.

پاش دروستکردنی شاری سلێمانی لە ساڵی ١٨٧٤ ز، ئیبراهیم پاشای بابان وەک دامەزرێنەری شارەکە، لە هەوڵی ئەوەدا بوو کە شوێنێکی تایبەت بۆ پشوو و سەیرانی خەڵکی شارەکە دابین بکات تا پاش ماندووبوونی ڕۆژانە ڕووی تێبکەن. بۆ ئەم مەبەستەش یەکێک لە گردە بەرز و نزیکەکانی ناوەندی شاری هەڵبژارد تا بیکاتە باخێکی گەورە و مۆدێرن بە پێوەری ئەو سەردەمە. ئەم هەنگاوە لەپێناو خزمەتکردنی لایەنی دەروونی و کۆمەڵایەتی دانیشتووانی شاری تازە دامەزرێنراو بوو.

لەو سەردەمەدا، ئەم گردە لەلایەن خێزانی بابانییەکان و خەڵکی شارەوە بە سەدان دار سێو و ڕووبەری سەوزی بەرفراوان داپۆشرابوو، هەر ئەمەش وایکردبوو کە خەڵکی سلێمانی ناوی بنێن "گردی سێوان" بەهۆی زۆری میوەی سێو تێیدا. خەڵک بۆ وەرگرتنی هەوایەکی پاک و بەسەربردنی کاتێکی خۆش لە نێو سێبەر و میوەی دارەکاندا ڕوویان تێدەکرد و وەک تاقە سەیرانگای شار مابووەوە، کە ئەمەش بووبووە شوێنی کۆبوونەوەی خێزانەکان کە دەیانویست لە جەنجاڵی ناو بازاڕ و شار دووربکەونەوە.

وەرچەرخانی ڕاستەقینەی ئەم شوێنە لە ساڵی ١٨٣٨ەوە دەستیپێکرد، کاتێک شێخ مارفی نۆدێ، کە یەکێک بوو لە گەورەترین کەسایەتییە ئایینی و زانستییەکانی ناوچەکە، کۆچی دوایی کرد و لەو گردەدا بەخاک سپێردرا. ئەمە بووە یەکەم چەخماخە بۆ گۆڕینی سیمای گردەکە لە سەیرانگاوە بۆ شوێنی نێشتنی مردووان. دواتر بەهۆی دەستوەردانەکانی سوپای عوسمانی لە شارەکەدا و ئاسانکارییان بۆ گۆڕینی زەوییەکان، گردی سێوان وردە وردە سیمای باخ و سەوزاییەکەی لەدەستدا و بوو بە گۆڕستانێکی فەرمی.

لەگەڵ تێپەڕبوونی چەندین دەیە و بەهۆی گۆڕانکارییە زمانەوانییەکان و دەستاودەستکردنی ناوەکە، "گردی سێوان" گۆڕدرا بۆ "گردی سەیوان". ئێستا ئەم گردە گەورەترین و کۆنترین گۆڕستانی ناو شاری سلێمانییە و مەزاری زۆرێک لە ناوداران، شاعیران و کەسایەتییە گرنگەکانی تێدایە. تا ئەم ساتە وەختەش، گردی سەیوان وەک شوێنێکی پیرۆز و دوایین مەنزڵگەی مردووانی شارەکە دەمێنێتەوە و مێژووەکەی بە دانەبڕاوی لەگەڵ ناسنامەی شاری سلێمانی گرێدراوە.

سەرچاوە: ئەرشیفی مێژوویی شاری سلێمانی و بەڵگەنامە کۆنەکان

PM:09:02:17/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 88 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌