لێکدانەوەی بینینی شێر لە خەودا؛ لە نێوان هێمای ستەمکاری و مژدەی چاکبوونەوەدا

وێستگە ستایل – سۆلین عوسمان

جیهانی خەونەکان هەمیشە وەک ڕەنگدانەوەیەک بۆ ترس و ئاواتە قووڵەکانی مرۆڤ سەیر کراوە، لە نێویاندا "شێر" وەک پاشای درندەکان جێگەیەکی تایبەتی لە مێژووی لێکدانەوەکاندا هەیە. بینینی ئەم گیاندارە زەبەڵاحە لە خەودا تەنیا وێنەیەکی سادە نییە، بەڵکو کۆمەڵێک پەیامی ئاڵۆزی لە پشتە کە دەکرێت ئاماژە بن بۆ دەسەڵات، ململانێ، یان تەنانەت گۆڕانکارییەکی چارەنووسساز لە ژیانی مرۆڤدا. بەپێی کولتوورە جیاوازەکان، شێر دەتوانێت لە هەمان کاتدا نیشانەی پاراستن و نیشانەی وێرانکاریش بێت.

بەپێی سەرچاوە دێرینەکانی لێکدانەوەی خەون، شێر لە خەودا زۆرترین جار وەک هێمایەک بۆ دەسەڵاتدارێکی ستەمکار، زۆردار و ترسناک وەسف دەکرێت. بەهۆی ئەوەی شێر گیاندارێکی بەهێز و بێبەزەییە، زۆرجار لێکدەرەوان چوواندنیان بۆ کردووە لەگەڵ ئەو کەسایەتییانەی کە خاوەن هێزێکی ڕەها و مەترسیدارن و لە دەوروبەری کەسەکەدا بوونیان هەیە. لە هەندێک حاڵەتی تونددا، پسپۆڕانی لێکدانەوەی خەون ئاماژە بەوە دەکەن کە بینینی شێر دەکرێت وەک هێمایەک بۆ "مردن" لێکبدرێتەوە، چونکە درندەیی و هێزی ئەم ئاژەڵە گوزارشت لە کۆتایی هاتنی ژیان و ڕفاندنی ڕۆح دەکات بە شێوەیەکی درندە و بێ گەڕانەوە.

بەڵام مانا گشتییەکانی ئەم خەونە بەپێی بارودۆخی کەسەکە و چۆنیەتی دەرکەوتنی شێرەکە دەگۆڕێن. یەکێک لە خاڵە جێگەی سەرنجەکان لە لێکدانەوەی ئەم خەونەدا ئەوەیە کە ئەگەر کەسێکی نەخۆش لە خەونیدا شێر ببینێت، ئەوا پێچەوانەی مانا ترسناکەکەی، بە مژدەی "چاکبوونەوە" و گەڕانەوەی هێز بۆ جەستەی دادەنرێت؛ لێرەدا شێر هێمای وزە و زاڵبوونە بەسەر لاوازیی جەستەیدا. هەروەها، ئەگەر کەسێک لە خەونیدا شێر ببینێت و هیچ ترسێکی لە دڵدا نەبێت و بە ئازاییەوە سەیری بکات یان ڕووبەڕووی ببێتەوە، ئەوا بە نیشانەی سەرکەوتن بەسەر دوژمنەکان و زاڵبوون بەسەر کێشە گەورەکاندا هەژمار دەکرێت. لە لایەکی ترەوە، حاڵەتێکی مەترسیدار هەیە کە زۆرینەی لێکدەرەوان هۆشداری لێ دەدەن؛ ئەویش ئەوەیە ئەگەر شێرێك بچێتە ناو ماڵێکەوە کە کەسێکی نەخۆشی تێدا بێت، ئەوا بەپێی تێگەیشتنە باوەکان، ئەمە وەک ئاماژەیەک بۆ نزیکبوونەوەی کاتی کۆچی دوایی ئەو نەخۆشە دەبینرێت.

ڕەگی ئەم لێکدانەوانە بۆ سەدان ساڵ لەمەوبەر و بۆ ناو کایە کولتووری و ئایینییەکانی ناوچەکە دەگەڕێتەوە. زانایانی ناوداری ئەم بوارە وەک ئیبن سیرین و نابلسی لە کتێبە کلاسیكییەکانیاندا باسیان لەوە کردووە کە ئاژەڵەکان لە خەودا تەنیا ئاژەڵ نین، بەڵکو نوێنەرایەتی سیفەتە مرۆییەکان و بارودۆخە کۆمەڵایەتییەکان دەکەن. شێر بەهۆی ئەوەی لە ژینگەی ڕاستەقینەدا هیچ ڕکابەرێکی نییە و وەک پاشای دارستان دەناسرێت، لە خەونیشدا وەک لوتکەی دەسەڵات (چ دادپەروەر بێت یان زاڵم) وێنە کراوە. ئەم باوەڕانە نەوە دوای نەوە لە ناو فۆلکلۆری کوردیشدا ماونەتەوە و کاریگەرییان لەسەر تێگەیشتنی خەڵک بۆ خەونەکانیان هەبووە، بە جۆرێک کە تا ئێستاش خەڵکێکی زۆر بە بایەخەوە لەم نیشانانە دەڕوانن.

لە کۆتاییدا، دەبێت ئەوە بزانرێت کە لێکدانەوەی خەونەکان زانستێکی تاقیکاریی و سەلمێنراو نین، بەڵکو زیاتر بەشێکن لە میراتی کولتووری و مێژووی دەروونیی مرۆڤایەتی. بینینی شێر لە خەودا دەکرێت تەنیا ڕەنگدانەوەی ترسێکی ناوەکیی کاتی بێت یان نیشانەیەک بێت بۆ هەوڵدان بۆ گەیشتن بە هێز و سەربەخۆیی لە ژیانی ڕاستەقینەدا. شارەزایانی دەروونناسی مۆدێرن پێیان وایە کە ئەم جۆرە خەونانە نیشانەی بەرەنگاربوونەوەی کێشە گەورەکانن، و گرنگ ئەوەیە مرۆڤ هەمیشە بە ئومێدەوە سەیری داهاتوو بکات و ڕێگە نەدات ترسەکانی خەون کاریگەریی نەرێنی لەسەر ژیانی ڕۆژانەی دروست بکەن.

سەرچاوەکانی لێکدانەوەی خەون (ئیبن سیرین)، کتێبی "تەعتیری ئەنام"ی نابلسی، فۆلکلۆری زارەکیی کوردی دەربارەی خەون.