پێکدادانی نێوان نەریت و ژیانی مۆدێرن: ململانێیەک لەناو جەرگەی کۆمەڵگەدا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە هەموو جیهاندا، کۆمەڵگەکان لە نێوان دوو جەمسەری دژبەیەکدا گیریان خواردووە: نەریتە بەجێماوەکان و ئەو بەها مۆدێرنانەی بە خێراییەکی بێوێنە دەگۆڕێن. ئەم پێکدادانە چیتر تەنها باسێکی تیۆری نییە، بەڵکو کاریگەری ڕاستەوخۆی هەیە لەسەر پێکهاتەی خێزان، ڕۆڵی ڕەگەزی، سیستمەکانی پەروەردە و تەنانەت بیروباوەڕە ئاینییەکان لە ژیانی ڕۆژانەدا.

دیاردەی شارنشینی، گەشەی تەکنەلۆژیا و جیهانگیری وایانکردووە گۆڕانکارییە کولتوورییەکان بە خێراییەک ڕوو بدەن کە کۆمەڵگە نەریتییەکان توانای هەرسکردنیان نەبێت. ئەو بەهایانەی پێشتر لە ماوەی سەدەکاندا دەگۆڕان، ئێستا تەنها لە یەک دوو دەیەدا ژێر و ژوور دەبن. گەورەکان و بەتەمەنەکان ئەم گۆڕانکارییانە وەک داڕمان و لەناوچوونی ئەخلاق دەبینن، لە کاتێکدا گەنجان وەک 

ڕزگاری و ئازادی سەیری دەکەن

کۆمەڵناسان ئاماژە بەوە دەدەن کە ئەم ململانێیە لە کاتی وەرچەرخانە ئابوورییەکاندا دەگاتە لوتکە. نۆرمە نەریتییەکان جۆرێک لە سەقامگیری و دڵنیایی بە مرۆڤ دەبەخشن، بەڵام ژیانی مۆدێرن داوای نەرمی و گۆڕانکاری بەردەوام دەکات. ئەم گرژییە زیاتر لە پەیوەندییە خێزانییەکان، هاوسەرگیری و دەربڕینە ئاینییەکاندا دەردەکەوێت، کە تێیدا چوارچێوە کۆنەکان لەگەڵ چاوەڕوانییە نوێیەکاندا بە توندی بەیەکدا دەدەن.

مێژوو پێمان دەڵێت کە کولتوورەکان بە دەگمەن بەیەکجاری لەناو دەچن، بەڵکو هەمیشە هەوڵی خۆگونجاندن دەدەن. بەڵام ئەم خۆگونجاندنە پرۆسەیەکی بەئازارە. کاتێک خەڵک هەست دەکەن میراتی باپیرانیان لەدەست دەچێت، بزووتنەوەی بەرگری، گەڕانەوە بۆ ناسنامە کۆنەکان و سیاسەتی نەتەوەیی توندڕەو سەر هەڵدەدەنەوە.

داهاتوو تەنها بۆ نەریت یان تەنها بۆ مۆدێرنیتە نییە، بەڵکو بۆ ئەو مۆدێلە تێکەڵاوانەیە کە دەتوانن لە نێوان ئەم دوو جیهانەدا هاوسەنگییەک دروست بکەن و پێناسەیەکی نوێ بۆ مرۆڤی ئەم سەردەمە بدۆزنەوە.

سەرچاوە: ڕاپۆرتە جیهانییەکانی کۆمەڵناسی، توێژینەوەکانی وەرچەرخانی کولتووری.