تەلارسازی بروتالیزم: کاتێک کۆنکریت بە زمانی سیاسەت دەدوێت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

شێوازی تەلارسازیی "بروتالیزم" دوای جەنگی جیهانی دووەم وەک زمانێکی خاو و ڕاستگۆی تەلارسازی سەریهەڵدا، کە لە کۆنکریت و هێز بنیات نرابوو. حکومەتەکان ئەم شێوازەیان بەکارهێنا بۆ پێشاندانی دەسەڵات، ڕێکخستن و ڕوونی ئایدیۆلۆژی لەناو شارەکاندا، بەتایبەت لە سەردەمی ئاوەدانکردنەوەی دوای جەنگ.

شێوە زەبەلاحەکان، بەکارهێنانی ماددەی خاو و قەبارە مەزنەکان ڕەنگدانەوەی دەسەڵات و هەمیشەیی بوون. لە پڕۆژەکانی نیشتەجێبوونی بلۆکی ڕۆژهەڵاتەوە تا باڵەخانە مەدەنییەکانی ڕۆژئاوا، بروتالیزم بوو بە گوزارشتێکی بینراو لە توانای دەوڵەت بۆ ڕێکخستنی ژیانی ملیۆنان کەس.

ڕەخنەگران ئەم شێوازەیان وەک توندوتیژ و چەوسێنەر دەبینی، بەڵام لایەنگرانی وەک تەلارسازییەکی دیموکراتی و ڕاستگۆ لێیان دەڕوانی کە هیچ شتێک ناشارێتەوە. مانای ئەم باڵەخانانە دەگۆڕا بەپێی ئەوەی کێ دروستی کردوون؛ بۆ هەندێک هێمای پێشکەوتن بوو و بۆ هەندێکی تر هێمای تیرۆر.

ئەم تەلارسازییە هەوڵێک بوو بۆ دروستکردنی شارێکی نوێ کە تێیدا مرۆڤەکان لە شوێنی پڕ لە ڕێکخستن و مۆدێرندا بژین. بەڵام دوای چەندین ساڵ، زۆرێک لەو باڵەخانانە بوونە نیشانەی تەنهایی و دابڕانی مرۆڤ لە ژینگەکەی خۆی.

بروتالیزم ئەوەمان پێ دەڵێت کە چۆن تەلارسازی دەتوانێت بەبێ هیچ وشەیەک، پەیامی سیاسی و ئایدیۆلۆژی ئاراستەی کۆمەڵگە بکات و هەستی ترس یان پارێزبەندی لەناو دڵی هاوڵاتیاندا بچێنێت.

سەرچاوە: ئارکیتێکتچراڵ ڕیڤیو، ئەرشیفی تەلارسازی مۆما (MoMA).

PM:04:25:28/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 80 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌