ئیمارات یەکەم چارەسەری جینی بۆ نەخۆشییەکانی خوێن بە سەرکەوتوویی تاقی کردەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە هەنگاوێکی مێژوویی و دەگمەندا لەسەر ئاستی ناوچەکە، پایتەختی دەوڵەتی ئیمارات، شاری ئەبوو زەبی، سەرکەوتنی یەکەمین چارەسەری جینی بۆ نەخۆشییە بۆماوەییەکانی خوێن ڕاگەیاند. ئەم دەستکەوتە پزیشکییە کە بە بەکارهێنانی تەکنەلۆژیایەکی زۆر پێشکەوتوو ئەنجام دراوە، ئومێدێکی گەورە بۆ ئەو نەخۆشانە دەگەرێنێتەوە کە بەدەست نەخۆشییەکانی وەک سیمیای داسە (Sickle cell) و تالاسیمیای بێتا (Beta thalassemia) دەناڵێنن.

ئەم چارەسەرە پێشەنگە کە بە CASGEVY ناسراوە، پشت بە تەکنەلۆژیای "کریسپر" (CRISPR-Cas9) دەبەستێت بۆ دەستکاری کردنی جینەکان. ئەم تەکنەلۆژیایە وەک "مەقەستێکی بایۆلۆژی" کار دەکات بۆ بڕین و ڕاستکردنەوەی ئەو زنجیرە تێکچووانەی DNA کە بەرپرسن لە دروستبوونی ئەم نەخۆشییە کوشندانە. ئەنجامە سەرەتاییەکانی تاقیکردنەوەکە لە ئیمارات دەریخستووە کە نەخۆشەکان گۆڕانکارییەکی بنەڕەتی و باشبوونی بەرچاویان لە دۆخی تەندروستیدا بەدی کردووە، ئەمەش وەک وەرچەرخانێکی گەورە لە پزیشکی ورددا لە ڕۆژهەڵاتی ناوەڕاست ئەژمار دەکرێت.

شێوازی کارکردنی ئەم چارەسەرە بەجۆرێکە کە خانە بنەڕەتییەکانی خوێن (Hematopoietic stem cells) لە جەستەی نەخۆشەکە وەردەگیرێن و لە تاقیگەدا لە ڕێگەی "کریسپر"ەوە دەستکاری دەکرێن بۆ چاککردنەوەی بازدانە جیناتییە زیانبەخشەکان. دوای چاککردنیان، خانەکان دووبارە دەخرێنەوە ناو جەستەی نەخۆشەکە، لەوێشەوە دەست دەکەن بە بەرهەمهێنانی خانەی خوێنی تەندروست. پسپۆڕان ئاماژە بەوە دەکەن کە ئەم ڕێگەیە دەبێتە هۆی ئەوەی نەخۆش چیدی پێویستی بە گواستنەوەی بەردەوامی خوێن یان دەرمانی درێژخایەن نەبێت، ئەمەش باری قورسی سەر شانی نەخۆشەکان و خێزانەکانیان کەمدەکاتەوە.

نەخۆشییەکانی هیمۆگڵۆبینی بۆماوەیی ساڵانە کاریگەری لەسەر ملیۆنان کەس لە جیهاندا دادەنێن و دەبنە هۆی ئازاری درێژخایەن، زیان گەیاندن بە ئەندامە ناوخۆییەکانی جەستە و کەمکردنەوەی تەمەنی مرۆڤ. تا ئێستا بژاردەکانی چارەسەر تەنها لە چاودێری پشتگیری یان چاندنی مۆخی ئێسکدا کورت ببوونەوە، کە ئەمەی دووەمیان مەترسی زۆری هەیە و دۆزینەوەی بەخشەری گونجاویش کارێکی ئێجگار سەختە. سەرکەوتنی CASGEVY مۆدێلێکی نوێی چارەسەرە کە دەتوانێت جێگەی هەموو ڕێگە کۆنەکان بگرێتەوە.

ئەگەر داتا درێژخایەنەکان بەردەوام بن لە سەلماندنی سەلامەتی و کاریگەری ئەم چارەسەرییە، پێشبینی دەکرێت تەکنەلۆژیای دەستکاری جینی فراوانتر بکرێت بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییە جیناتییەکانی تریش لە ئاستی جیهاندا. ئەمەش دەبێتە هۆی هاندانی توێژینەوەی زیاتر و دروستکردنی گفتوگۆی جددی لەسەر چۆنیەتی گەیاندنی ئەم چارەسەرە گرانبەهایانە بە شێوەیەکی دادپەروەرانە بۆ هەموو وڵاتانی جیهان.

سەرچاوە: تایمز ئۆف ئیندیا / ماڵپەڕی تایمز ئۆف ئیندیا