خانە بنەڕەتییەکان؛ نۆژەنکردنەوەی چاو و گەڕانەوەی بینایی بۆ ئەوانەی لە تاریکیدا بوون

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە یەکێک لە سەرنجڕاکێشترین دەستکەوتەکانی پزیشکیی نوێکاری (Regenerative Medicine)، تیمی توێژەران توانییان لە ڕێگەی چاندنی خانە بنەڕەتییەکانەوە (Stem Cells) بەشێک لە بینایی بۆ ئەو کەسانە بگەڕێننەوە کە بەهۆی تێکچوونی تۆڕی چاوەوە بە تەواوی کوێر ببوون، ئەمەش وەک موعجیزەیەکی زانستی لە ناوەندە پزیشکییەکاندا وەسف دەکرێت.

ئەم چارەسەرە نوێیە پشت بەو توانایە دەبەستێت کە خانە بنەڕەتییەکان هەیانە بۆ گۆڕان بۆ هەر جۆرە خانەیەکی جەستە. زانایان لە تاقیگەدا ئەم خانانەیان گۆڕیوە بۆ خانەی تۆڕی چاو (Retina) و پاشان لە ڕێگەی نەشتەرگەرییەکی زۆر وردەوە لەژێر چینی تێکچووی چاوی نەخۆشەکاندا چاندوویانە. ئەنجامەکان دەریانخستووە کە ئەم خانە نوێیانە نەک تەنها لەوێ جێگیر دەبن، بەڵکو دەست دەکەن بە پەیوەندی کردن لەگەڵ دەمارەکانی چاو و ناردنی ئاماژەی وێنە بۆ مێشک.

بۆ چەندین سەدە، تێکچوونی تۆڕی چاو بەهۆی تەمەن یان نەخۆشییە بۆماوەییەکانەوە وەک "کۆتایی ڕێگەی بینین" سەیر دەکرا، چونکە خانەکانی چاو کاتێک دەمرن جارێکی تر دروست نابنەوە. بەڵام ئەم تاقیکردنەوەیە دەریخست کە دەکرێت جەستەی مرۆڤ "نۆژەن" بکرێتەوە. ئەو نەخۆشانەی کە ساڵانێکی زۆر بوو هیچ شتێکیان نەدەبینی، ئێستا دەتوانن ڕووناکی بناسنەوە، شێوەی دەوروبەریان ببینن و تەنانەت هەندێکیان توانیویانە پیتە گەورەکانیش بخوێننەوە.

ئەم پڕۆسەیە چەندین مانگ چاودێری وردی دەوێت، چونکە زانایان دەبێت دڵنیابن لەوەی کە جەستەی نەخۆشەکە خانە نوێیەکان ڕەتناکاتەوە. خۆشبەختانە، بەهۆی بەکارهێنانی تەکنیکی پێشکەوتووی "بەرگری-نەرم"، زۆربەی بەشداربووان هیچ کاردانەوەیەکی نەرێنییان نیشان نەداوە و خانەکان بە شێوەیەکی سروشتی لەگەڵ پێکهاتەی چاویان یەکیان گرتووە.

پەرەپێدانی ئەم چارەسەرە تەنها بۆ چاو گرنگ نییە، بەڵکو دەرگایەکی گەورە دەکاتەوە بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی تری وەک ئیفلیجی و نەخۆشییەکانی مێشک (وەک ئەلزەهایمەر و پارکینسن) لە ڕێگەی بەکارهێنانی هەمان تەکنیکی نۆژەنکردنەوەی خانەکان. ئەمە گۆڕینی فەلسەفەی پزیشکییە لە "پینەکردنی زیانەکان"ەوە بۆ "دروستکردنەوەی ئەندامەکان".

زانایان دەڵێن هێشتا لە سەرەتای ڕێگەکەدان و پێویستیان بە کاتی زیاترە بۆ باشترکردنی وردیی بیناییەکە، بەڵام ئەوەی تا ئێستا بەدەست هاتووە سەرکەوتنێکی بێوێنەیە. چاوەڕوان دەکرێت لە داهاتوویەکی نزیکدا، کوێری چیتر وەک چارەنووسێکی حەتمی نەمێنێتەوە و مرۆڤایەتی بتوانێت بە یارمەتی زانست، چاوە تێکچووەکانی جارێکی تر ڕووناک بکاتەوە.

سەرچاوە: پێداچوونەوەی نێودەوڵەتی بۆ پزیشکیی چاو و پزیشکیی نوێکاری

PM:04:24:07/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 532 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌