نهێنییەکانی کاتژمێری ئێوارە لە جیهانی خەوندا؛ لە نێوان تەڵەی درۆ و مژدەی ڕاستگۆیی و خوداپەرستیدا

وێستگە نیوز - سۆلین عوسمان 

لە جیهانی ئاڵۆزی خەونەکاندا، کات تەنیا ژمارە یان ڕێڕەوێکی تێپەڕ نییە، بەڵکو هەر چرکەساتێک خاوەنی ڕەمز و هێمایەکی قووڵە کە ڕەنگدانەوەی بارودۆخی دەروونی و ڕۆحیی مرۆڤەکانە. یەکێک لەو کاتە تەمومژاوییانەی کە زۆرجار لە خەونەکاندا دەردەکەوێت، "سەرەتای شەو یان کاتژمێرەکانی ئێوارەیە"؛ ئەم کاتە لە زانستی لێکدانەوەی خەوندا وەک شمشێرێکی دوودەم دەبینرێت، کە لە لایەکەوە هۆشداری دەدات لە سەرهەڵدانی فیتنە و نیفاق، و لە لایەکی دیکەشەوە دەبێتە مژدەدەر بۆ پەیوەندییەکی قووڵ لەگەڵ خالق و بەرزبوونەوەی پلەی ڕۆحی.

بەپێی لێکدانەوە مێژوویی و ئایینییەکان، بینیینی ئێوارە یان سەرەتای شەو لە خەوندا، دەکرێت ئاماژەیەکی مەترسیدار بێت بۆ بوونی "دەستبڕین، درۆ و لەخۆبایبوون" لە ژیانی ڕاستەقینەی خەوبینەکەدا. ئەم دیدگایە پاڵپشتە بە دەقێکی قورئانی لە سورەتی (یونس، ئایەتی ١٦) کە باس لە چیرۆکی براکانی حەزرەتی یوسف دەکات کاتێک دەفەرموێت: "وجاءوا آباهم عشاء یبكون"، واتە لە کاتی عێوارە و سەرەتای شەودا بە گریان و فرمێسکی درۆوە گەڕانەوە بۆ لای باوکیان. لێرەدا، ئێوارە وەک پەردەیەک دەبینرێت کە مرۆڤەکان بۆ شاردنەوەی ڕاستییەکان و ئەنجامدانی فێڵ و تەڵە بەکاری دەهێنن، کە ئەمەش هۆشدارییەکە بۆ خەوبین تاوەکو لە دەوروبەرەکەی وردتر بێتەوە.

لە ڕەهەندێکی وردتردا، ئەم جۆرە خەونانە کاتێک وەک نیشانەی نەرێنی لێکدەدرێنەوە کە کەشوهەوای خەونەکە پڕ بێت لە دڵەڕاوکێ یان هەستکردن بە ونبوون. لەم دۆخەدا، ئێوارە هێمایە بۆ سەرهەڵدانی فیتنە و ئاژاوەیەک کە لە ناو تاریکی و بێدەنگیدا نەخشەی بۆ دەکێشرێت. ئەو کەسەی لەم کاتەدا خۆی دەبینێتەوە، ڕەنگە ڕووبەڕووی کەسانێک ببێتەوە کە بە ڕووکەش خەمبار و دڵسۆزن، بەڵام لە ناوەوە خەریکی چاندنی تۆوی درۆ و دووبەرەکین، ئەمەش وا دەخوازێت کە مرۆڤ لە بڕیارەکانیدا پەلە نەکات و نەکەوێتە داوی ڕواڵەتە چەواشەکارەکان.

بە پێچەوانەی ئەم دیدگا تەمومژاوییە، ئێوارە لە خەوندا دەکرێت مژدەیەکی مەزن و پڕ لە شکۆ بێت بۆ ئەو کەسانەی کە خەریکی خۆبنیاتنانەوەی ڕۆحین. کاتژمێرەکانی کۆتایی ڕۆژ لەم گۆشەنیگایەوە، بەڵگەیە لەسەر "یاد و زیکری خودا" و گەیشتن بە ئارامییەکی دەروونی بێوێنە. ئەم لێکدانەوەیەش پشت دەبەستێت بە ئایەتی ٥٥ لە سورەتی (غافر) کە دەفەرموێت: "وسبح بحمد ربك بالعشیی و الاءبكار"، لێرەدا ئێوارە (العشیی) وەک کاتێکی پیرۆز بۆ تەسبیحات و ستایشی خودا ناوزەد کراوە. بۆیە، بینیینی ئێوارە بۆ کەسێکی ئیماندار و پاکژ، نیشانەی قبوڵبوونی دوعا و بەردەوامییە لەسەر ڕێگەی حەق.

مێژووی لێکدانەوەی خەون پێمان دەڵێت کە کاتەکانی شەو و ڕۆژ هەمیشە ئاوێنەیەک بوون بۆ ڕەفتارە مرۆییەکان. ئێوارە ئەو خاڵەیە کە تێیدا ڕووناکی و تاریکی بەیەک دەگەن، هەر بۆیە لە فۆلکلۆر و ئاییندا وەک کاتی گۆڕانکاریی گەورە و هەڵسەنگاندنی کردارەکان دەبینرێت. جیاوازیی نێوان "درۆ" و "زیکر" لە خەوندا، پەیوەستە بە نێوان دڵی خەوبینەکە و ئەو هەستەی کە لە کاتی بینینی خەونەکەدا هەیبووە؛ ئایا هەستی بە ترس کردووە لە تاریکی، یان هەستی بە ئارامی کردووە لە ژێر سێبەری بێدەنگیی ئێوارەدا؟

لە کۆتاییدا، بینیینی کاتی ئێوارە لە خەوندا پەیامێکی دوولایەنەیە؛ هەم هۆشدارییە بۆ دوورکەوتنەوە لە فێڵ و تەڵەی نەیاران، و هەم بانگەوازێکیشە بۆ گەڕانەوە بۆ لای خودا و پاککردنەوەی ڕۆح لە ڕێگەی یادکردنەوە و بێداربوونەوە. ئەم هاوسەنگییە لە نێوان نەرێنی و ئەرێنیدا، گرنگیی تێگەیشتن لە وردەکارییەکانی ژیانمان نیشان دەدات، تاوەکو بتوانین لە نێوان ڕاستی و درۆدا، ڕێگەی ڕاست هەڵبژێرین.

سەرچاوە :  سەرچاوە زانستییەکانی تەفسیر و لێکدانەوەی خەون لەسەر بنەمای دەقە قورئانییەکانی سورەتی (یونس) و (غافر) ، کتێبی خەونامەی ئیبن سیرین .