نهێنییەکانی بینینی ئەسپ لە خەوندا؛ لە نێوان شکۆمەندیی دەسەڵات و هۆشدارییەکانی چارەنووسدا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە جیهانی لێکدانەوەی خەونەکاندا، هەندێک هێما هەن کە ڕەهەندی قووڵ و مێژووییان هەیە، ئەسپیش یەکێکە لەو هێما هەرە دیارانەی کە لای زۆربەی لێکدەرەوانی خەون، وەک ئیبن سیرین و پێشەوایانی تر، بە بەڵگەی دەسەڵات، شکۆمەندی، و سەربەرزی دادەنرێت. بینینی ئەسپ تەنها دیمەنێکی ئاسایی نییە، بەڵکو گوزارشتە لە بارودۆخی دەروونی، کۆمەڵایەتی و ئایندەی ئەو کەسەی کە خەونەکە دەبینێت. ئەم گیاندارە نجیبە لە خەوندا دەتوانێت مژدەی گەیشتن بە ئاواتەکان بێت یان هۆشدارییەک بێت بۆ تووشبوون بە دەردەسەری و ناخۆشی، ئەوەش بەپێی ڕەنگ، شێوە و ئەو جووڵانەی کە ئەسپەکە لە خەونەکەدا ئەنجامی دەدات.

لێکدانەوەی خەونی ئەسپ پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆی بە ڕەنگەکەیەوە هەیە، چونکە هەر ڕەنگە و واتایەکی تایبەت دەبەخشێت. بینینی ئەسپی سپی لە خەوندا یەکێکە لە باشترین نیشانەکان و بە واتای شادی، خۆشی و دەستکەوتنی پلە و پایەی بەرز دێت. لە بەرامبەردا، ئەسپی زەرد وەک هێمایەک بۆ نەخۆشی تەماشا دەکرێت، و ئەسپی سووریش ئاماژەیە بۆ ئەنجامدانی کارێک کە دواتر پەشیمانی بەدوای خۆیدا دەهێنێت. ئەسپی بۆر دەلالەت لە ئەنجامدانی کاری چاکە دەکات، لە کاتێکدا ئەسپی شین ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ گۆڕانکاری لە نرخی چەک یان بارودۆخی سەربازی. ئەسپی ڕەش لە هەندێک لێکدانەوەدا بە واتای دەرد و بەڵا دێت، بەڵام لە هەندێک حاڵەتی تردا وەک نیشانەی سەفەرکردن یان سەرکەوتن بەسەر دوژمنان لێکدراوەتەوە، بە تایبەت ئەگەر تێکەڵەی ڕەش و سپی بێت، چونکە بە ئەسپی مەلاییکە ناوزەند دەکرێت.

کردارەکان لەگەڵ ئەسپدا ئاڕاستەی لێکدانەوەکە دەگۆڕن؛ سواربوونی ئەسپ لە خەوندا بە مانای گەیشتن بە ئامانج و ئاواتەکان دێت، بەڵام ئەگەر کەسێک لەسەر ئەسپەکەی بەرببێتەوە، ئەوا نیشانەیە بۆ تووشبوون بە کێشە و دەردەسەری گەورە. یەکێک لە لێکدانەوە سەرنجڕاکێشەکانی ئیبن سیرین ئەوەیە کە ئەگەر کەسێک ببێنێت سواری ئەسپێکی باڵدار بووە و لە هەوادا دەفڕێت، ئەوا شەرەف و شکۆیەکی گەورە لە دین و دنیادا بەدەست دەهێنێت. خواردنی گۆشتی ئەسپیش دوو لایەنی هەیە؛ هەندێک بە غەیبەتکردنی پیاوێکی گەورەی دادەنێن، و هەندێکی تریش بە زاڵبوون بەسەر دوژمن و بەدەستهێنانی پارە دەیزانن. کڕینی ئەسپ وەک هەوڵدان بۆ تێکۆشان و غەزا هەژمار دەکرێت، بەستنەوەی لە ناو ماڵیشدا بە بەرەکەت و خێر بۆ خێزانەکە دادەنرێت، بەڵام حیلەی ئەسپ ڕەنگە ئاماژەیەک بێت بۆ نزیکبوونەوەی دوژمن بۆ سەر وڵات.

بارودۆخی خێزانی و دارایی کەسەکەش لە لێکدانەوەکاندا ڕەنگ دەداتەوە. بۆ کەسێکی سەڵت، سواربوونی ئەسپێکی ڕەش و سپی یان ئەسپێکی نجیب بە واتای زەماوەند و هاوسەرگیری دێت لەگەڵ کەسێکی خانەدان و بەڕێز. لە لایەکی ترەوە، مردنی ئەسپ یان لەدەستدانی ئاماژەیە بۆ هەژاربوونی خاوەنەکەی، هەروەها ئەگەر کەسێک ببینێت ئەسپەکەی ئاو دەیبات و لە ماڵەکەدا نەخۆشێکیان هەبێت، ئەوا نیشانەی کۆچی دوایی ئەو نەخۆشەیە. دیمەنی ئەسپی بێ کلك یان بڕانەوەی کلکی ئەسپ ئاماژەیە بۆ بێ منداڵی یان ئەوەی کەسەکە لە دوای خۆی ناوی نامێنێتەوە، چونکە کلکی پڕ لە تووک هێمایە بۆ زۆریی منداڵ و نەوە. فرۆشتنی ئەسپ بە ویستی خۆت، مانای دەستلەکارکێشانەوە دێت لە پیشەکەت، و سواربوونی ئەسپێکی کوێر یان مردوو گوزارشتە لە تێکچوونی باری ژیان و خەمباری.

لە ڕووی کۆمەڵایەتییەوە، بینینی زۆریی ئەسپ لە ناو کۆڵان و گەڕەکەکاندا ئەگەر کەسیان لەسەر نەبێت، ڕەنگە ئاماژە بێت بۆ بارانبارین یان کۆبوونەوەی ئافرەتان بۆ بۆنەیەکی خۆشی یان پرسە. خاوەندارێتی کردنی ژمارەیەکی زۆر لە ئەسپ وا دەکات کەسەکە ببێتە گەورەی قەومەکەی. هەروەها ئەسپ لە خەوندا دەکرێت نوێنەرایەتی هاوبەشی بازرگانی، کوڕ، یان کرێکارێکی لێهاتوو بکات کە کارەکان بە باشی بەڕێوە دەبات. ئەگەر ئەسپەکە لەگەڵ خاوەنەکەیدا شەڕ بکات، ئەمە نیشانەی ڕاوەستانەوەی نەیارێک یان کوڕێکی سەرکەشە لە ڕووی، یان جیابوونەوەی شەریکی بازرگانییە. لە کۆتاییدا، لێکدانەوەی خەونی ئەسپ زۆر وردە؛ تەنانەت ڕەفتاری سوارەکەش کاریگەری هەیە، بۆ نموونە دابەزین لە ئەسپ و بەڕەڵاکردنی ڕەشمەکەی، لە کلتووری لێکدانەوەی خەندا وەک هێمایەک بۆ جیابوونەوە لە هاوسەر (تەڵاق) لێکدراوەتەوە.

سەرچاوە : کتێبی خەونامەی ئیبن سیرین