هونەر و تان و پۆی بێدەنگی: ڕاپەڕینێک دژی جەنجاڵیی دیجیتاڵ   

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان 

لە جەرگەی پایتەختە هەرە قەرەباڵغەکانی جیهاندا، لە نیویۆرکەوە تا تۆکیۆ، بزووتنەوەیەکی نوێی هونەری خەریکە دەبێتە باڵادەست کە تەواو پێچەوانەی شەپۆلی مۆدێرنەیە. ئەم هونەرە نوێیە لەبری بەکارهێنانی ڕەنگی گەش، دەنگی بەرز و شاشەی گەورە، پشت بە "نەبوون" و "خاڵیبوون" دەبەستێت و بێدەنگی وەک باڵاترین جۆری دەربڕین پێشکەش بە بینەر دەکرێت.

ئەم بزووتنەوەیە کە ناوی لێنراوە "هونەری تێڕامانی خامۆش"، لە گەلەرییەکاندا تابلۆیەک یان پەیکەرێک پیشان نادات کە مانا ڕاستەوخۆکانی هەبێت، بەڵکو بینەر دەخاتە ناو ژوورێکی تاریک، یان تابلۆیەکی سپی کە تەنها تێکستێکی زۆر وردی تێدایە. لێرەدا ئامانجەکە "سەرسامکردن" نییە، بەڵکو "وەستاندن"ی مرۆڤە لە ڕاکردنە بەردەوامەکەی، و ناچارکردنیەتی کە بۆ ماوەیەک تەنها گوێ لە دەنگی هەناسەکانی خۆی بگرێت.

پسپۆڕانی دەروونناسی و هونەرناسان دەڵێن ئەمە وەڵامدانەوەیەکی سروشتییە بۆ ئەو "برسێتییە لە سەرنج" کە سۆشیاڵ میدیا دروستی کردووە. لە جیهانێکدا کە هەموو چرکەیەک هەزاران زانیاری و وێنە دەدرێت بە مێشکمان، هونەرمەندان گەیشتوونەتە ئەو بڕوایەی کە "پاککردنەوەی مێشک" (Dopamine Detox) گەورەترین دیارییە کە بتوانن پێشکەشی مرۆڤی بکەن. ئەم هونەرە داوا لە بینەر دەکات کە چاوەکانی دابخات یان بۆ ماوەی کاتژمێرێک تەنها سەیری یەک خاڵی جێگیر بکات تا ئەو کاتەی "مانا" لە ناوەوەی خۆیەوە سەر هەڵدەدات.

ئەم ڕەوتە ڕەگێکی قووڵی لە فەلسەفەی خۆرهەڵاتی و مینیمالیزمی سەدەی بیستەمدا هەیە، بەڵام بە شێوازێکی نوێ و دوای سەردەمی پەتای جیهانی (کۆڕۆنا) گەورەتر بووە. ئەو کاتەی مرۆڤەکان بۆ یەکەمجار لە ماڵەکانیاندا ڕووبەڕووی بێدەنگییەکی درێژخایەن بوونەوە، زۆرێکیان تێگەیشتن کە لە ناو ئەو بێدەنگییەدا یادەوەری و هەستگەلێک هەن کە ساڵانێکی زۆر بوو بەهۆی ژاوەژاوی شارەوە فەرامۆش کرابوون.

لە کۆتاییدا، بێدەنگی لەم بزووتنەوەیەدا وەک "بۆشایی" نابینرێت، بەڵکو وەک "ماددەیەکی خاو" دەبینرێت کە هونەرمەند دەتوانێت پەیکەری هەستەکانی مرۆڤی لێ دروست بکات. بێدەنگی بووەتە ئامرازێکی سیاسی و کۆمەڵایەتی بۆ ڕەتکردنەوەی ئەو جیهانە بەکاربەرەی کە دەیەوێت هەموو چرکەیەکی مرۆڤ بە شتێکی بێمانا پڕ بکاتەوە.

سەرچاوە: لێدوانی هونەرمەندانی پێشانگای (Tate Modern) و گۆڤاری (Artforum).