دۆزینەوەی تابلۆیەکی سۆمەری لە عێراق؛ مێژووی دادپەروەری و یاسا دەستکاری دەکرێتەوە

وێستگە ستایل – سۆلین عوسمان

شوێنەوارناسان تابلۆیەکی قوڕینی نوێیان لە پاشماوەکانی شارستانییەتی میسۆپۆتامیا (نێوان دوو ئاوان) دۆزیوەتەوە کە تێگەیشتنی ئێستا بۆ چۆنیەتی دروستبوونی کۆمەڵگە مرۆییەکان و سیستەمە یاساییە کۆنەکان دەگۆڕێت. ئەم تابلۆیەی کە لە باشووری عێراق دۆزراوەتەوە و مێژووەکەی بۆ زیاتر لە ٤٠٠٠ ساڵ پێش ئێستا دەگەڕێتەوە، باس لە پرەنسیپە یاساییەکان دەکات بە شێوازێکی زۆر پێشکەوتووتر لەوەی پێشتر بیری لێ دەکرایەوە.

وەرگێڕانی تێکستەکانی سەر تابلۆکە دەری دەخەن کە سیستەمی دادوەری لەو سەردەمەدا تەنیا لەسەر بنەمای سزادان نەبووە، بەڵکو بایەخێکی زۆری بە "قەرەبووکردنەوە" و "ناوبژیوانی" داوە. ئەمە نیشانەی ئەوەیە کە کۆمەڵگە دێرینەکانی عێراق تێگەیشتنێکی قووڵیان بۆ بەها مرۆییەکان و سەقامگیریی کۆمەڵایەتی هەبووە و هەوڵیان داوە کێشەکان بە شێوازێکی ئاشتییانە و دادپەروەرانە چارەسەر بکەن، نەک تەنیا لە ڕێگەی توندوتیژی و سزای جەستەییەوە.

زانیارییە نوێیەکان ئاماژە بەوە دەکەن کە دادپەروەری لە میسۆپۆتامیا پەیوەندییەکی توندی بە بەرپرسیارێتی ئەخلاقییەوە هەبووە. ئەم دۆزینەوەیە تەحەدای ئەو بیرۆکە باوە دەکات کە دەڵێت یاسا کۆنەکان تەنیا دیکتاتۆری و توند بوون. میسۆپۆتامیا کە بە بێشکەی شارستانییەت و شوێنی لەدایکبوونی یەکەمین یاسا نووسراوەکانی وەک (حاموڕابی) دادەنرێت، جارێکی تر جیهان سەرسام دەکاتەوە و دەیسەلمێنێت کە ڕەگی چەمکە مۆدێرنەکانی دادپەروەری و مافی مرۆڤ زۆر قووڵترن لەوەی مێژوونووسان پێشتر نەخشەیان بۆ کێشابوو.

سەرچاوە: بەشی توێژینەوەی مۆزەخانەی بریتانیا، گۆڤاری مێژووی کۆن