ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی: دەکرێت ڕێگری لە ٤٥٪ی مەترسییەکانی زەهایمەر بکرێت یان دوابخرێت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ڕێنماییە جیهانییە نوێیەکانی ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی (WHO) جەختێکی زۆر دەکەنەوە سەر ڕێگریکردن یان دواخستنی نەخۆشی لەبیرچوونەوە (Dementia) لە ڕێگەی چارەسەرکردنی ئەو هۆکارانەی کە دەکرێت لە ماوەی ژیاندا دەستکاری بکرێن. WHO لە ١٥ی تەمموزی ٢٠٢٦ ڕایگەیاند کە ئەگەر هەیە تا ٤٥ لە سەدی مەترسی تووشبوون بە لەبیرچوونەوە ڕێگری لێ بکرێت.

ئەم تێڕوانینە ڕەنگدانەوەی تێگەیشتنێکی قووڵترە کە دەڵێت لەبیرچوونەوە تەنها ئەنجامێکی حەتمی پیربوون نییە. هەرچەندە تەمەن و بۆماوەیی گرنگن، بەڵام توێژەران کۆمەڵێک هۆکاریان دەستنیشان کردووە کە پەیوەستن بە تەندروستی مێشکەوە، لەوانە مەترسییەکانی دڵ و دەمار، ناچالاکی جەستەیی و هۆکارە ژینگەیی و شێوازی ژیان.

بۆیە خۆپاراستن زۆر پێش دەرکەوتنی کێشەکانی یادەوەری دەست پێ دەکات. پاراستنی چالاکی جەستەیی، کۆنترۆڵکردنی هۆکارەکانی مەترسی دڵ، پاراستنی بیستن و بینین، و دوورکەوتنەوە لە ژینگەی زیانبەخش دەبنە بەشێک لە ستراتیژی پاراستنی تەندروستی مێشک.

ڕێنماییەکانی WHO هەروەها جەخت لە گرنگی سیستەمی تەندروستی دەکەنەوە. ڕێکارە خۆپارێزییەکان کاریگەرتر دەبن کاتێک خەڵک دەستیان بگات بە پشکنین، چارەسەری پزیشکی و زانیاری تەندروستی لە هەموو قۆناغەکانی ژیاندا.

ئەم دۆزینەوانە بە تایبەتی گرنگن کاتێک دەبینین ژمارەی بەتەمەنەکان لە جیهاندا زیاد دەکات. خۆپاراستن دەتوانێت پەستانی سەر خێزانەکان و نەخۆشخانەکان و سیستەمی چاودێری درێژخایەن کەم بکاتەوە.

زانایان جەخت دەکەنەوە کە کەمکردنەوەی مەترسی بە واتای نەمانی تەواوەتی لەبیرچوونەوە نایەت، چونکە هەندێک هۆکار کۆنترۆڵ ناکرێن. بەڵام بەڵگەکان دەریدەخەن کە پاراستنی تەندروستی مێشک پرۆسەیەکی تەمەنییە و تەنها کاتێک دەست پێ ناکات کە نیشانەکان دەردەکەون.

World Health Organization، ١٥ی تەمموزی ٢٠٢٦.

PM:10:44:11/08/2026

ئه‌م بابه‌ته 64 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌