یەکەمین نەشتەرگەری دڵ لە مێژوودا؛ ئەو سەرکێشییەی کە بووە هۆی ڕزگارکردنی ملیۆنان مرۆڤ

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

بۆ ماوەی چەندین سەدە، دڵ بە ئەندامێکی پیرۆز و "دەستلێنەدراو" دادەنرا لە جیهانی پزیشکیدا؛ تەنانەت گەورە پزیشکەکانی سەدەی نۆزدەیەم پێیان وابوو هەرکەسێک دەست بۆ دڵ بەرێت، ڕێزی پیشەکەی دەشکێنێت و نەخۆشەکە دەکوژێت. بەڵام ئەم تێڕوانینە لە کۆتاییەکانی سەدەی نۆزدەیەمدا گۆڕا، کاتێک پزیشکێکی بوێر بڕیاریدا سەرکێشییەکی گەورە بکات و ژیانی مرۆڤێک لە مردن ڕزگار بکات.

یەکەمین نەشتەرگەری سەرکەوتووی دڵ لە مێژوودا، لە ٩ی ئەیلوولی ساڵی ١٨٩٦ لەلایەن پزیشکێکی ئەڵمانی بە ناوی "لودڤیگ ڕێن" ئەنجامدرا. نەخۆشەکە گەنجێکی ٢٢ ساڵان بوو کە لە ئەنجامی شەڕێکدا بە چەقۆ بریندار کرابوو و چەقۆکە بەر دڵی کەوتبوو. دکتۆر لودڤیگ توانی سنگی نەخۆشەکە بکاتەوە و ئەو برینەی کە لەسەر ماسولکەی دڵی دروست ببوو، بدوورێتەوە. ئەمە لە کاتێکدا بوو کە زۆربەی پزیشکەکان پێیان وابوو دڵ بەردەوام دەلرزێت و لێ دەدات، بۆیە ناتوانرێت بدوورێتەوە، بەڵام دکتۆر ڕێن سەلماندی کە ئەمە مەحاڵ نییە.

پێش ئەم ڕووداوە، چەند هەوڵێکی دیکەش هەبوون، بۆ نموونە لە ساڵی ١٨٩٣ دکتۆر دانیال هێڵ ویلیامز لە ئەمریکا نەشتەرگەرییەکی بۆ پەردەی دەوری دڵ کردبوو، بەڵام نەشتەرگەرییەکەی دکتۆر ڕێن وەک یەکەمین نەشتەرگەری ڕاستەوخۆ لەسەر خودی ماسولکەی دڵ تۆمارکراوە. ئەو کاتانە نەشتەرگەرییەکان بەبێ ئامێری پێشکەوتوو و تەنانەت بەبێ هەبوونی پاکژکەرەوەی مۆدێرن ئەنجام دەدران، کە ئەمەش مەترسییەکان و سەرکەوتنەکەی چەند هێندە دەکرد.

ئەم هەنگاوە بوێرە دەرگای بۆ زانستێکی نوێ کردەوە کە ناوی "نەشتەرگەری سنگ و دڵ"ە. ئەمڕۆ کە دەبینین نەشتەرگەری چاندنی دڵ و گۆڕینی زمانەکانی دڵ بە ئاسانی ئەنجام دەدرێن، هەمووی دەگەڕێتەوە بۆ ئەو بوێرییەی کە پزیشکە پێشەنگەکان لە کۆتایی سەدەی نۆزدەیەمدا نیشانیان دا و توانییان ئەو بەربەستە دەروونی و زانستیی بشکێنن کە دەستبردن بۆ دڵ مەحاڵە.

سەرچاوە: گۆڕانکارییە پزیشکییەکان لە ئەرشیفی کۆمەڵەی پزیشکی بەریتانی.

PM:08:52:22/05/2026

ئه‌م بابه‌ته 16 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌