زانایان نهێنییەکی مێژوویی لەبارەی ئەکزیما ئاشکرا دەکەن: سترێس چۆن پێست تێکدەدات؟

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

توێژینەوەیەکی نوێی زانستی وەڵامی ئەو پرسیارە مێژووییەی دایەوە کە بۆچی فشارە دەروونییەکان دەبنە هۆی خراپتربوونی حاڵەتی تووشبوانی ئەکزیما و سووربوونەوەی پێستیان. دەرکەوتووە کە پەیوەندییەکی ڕاستەوخۆ و بایۆلۆژی لە نێوان کۆئەندامی دەمار و خانە بەرگرییەکانی پێستدا هەیە، ئەمەش گۆڕانکارییەکی گەورە لە جۆری وەرگرتنی چارەسەر بۆ ئەم نەخۆشییە دروست دەکات کە لە ئێستادا زیاتر لە ٢٠٠ ملیۆن کەس لە جیهاندا بەدەستیەوە دەناڵێنن و هەمیشە لەگەڵ دەرکەوتنی سترێس نیشانەکانیان توندتر دەبێتەوە.

بەپێی ئەوەی لە گۆڤاری زانستی بەناوبانگی جیهانی "Nature" بڵاوکراوەتەوە، زانایان لە نوێترین هەوڵیاندا توانیویانە ئەو تەڵەزگە ئاڵۆزە بدۆزنەوە کە تێیدا هەستە دەروونییە ناخۆشەکان دەگۆڕێن بۆ کاردانەوەی جەستەیی زیانبەخش. لەم لێکۆڵینەوەیەدا دەرکەوتووە کە کۆمەڵە دەمارەخانەیەکی دیاریکراو لە کاتی هەستکردن بە سترێس و دڵەڕاوکێدا چالاک دەبن، ئەم چالاکبوونەش وەک پەیامێکی کیمیایی کار دەکات و ڕاستەوخۆ دەگاتە خانە بەرگرییەکانی ناو پێست، ئەمەش وەک وەڵامدانەوەیەکی نادروستی جەستە دەبێتە هۆی گەشەکردنی هەوکردنەکان و تێکدانی شانەکان.

پرۆسە بایۆلۆژییەکە بەو شێوەیەیە کە کاتێک مرۆڤ دەکەوێتە ژێر کاریگەری فشارێکی دەروونی توند، کۆئەندامی دەمار پەیام بۆ پێست دەنێرێت، ئەمەش دەبێتە هۆی کۆبوونەوەیەکی نائاسایی جۆرێکی دیاریکراو لە خڕۆکە سپییەکانی خوێن کە بە "ئۆزینۆفیل" ناسراون. ئەم خانانە بەرپرسن لە دروستکردنی هەوکردنی توند و خورانێکی زۆر کە زۆرجار نەخۆشەکان ناتوانن کۆنترۆڵی بکەن و دەبێتە هۆی برینداربوونی پێستیان. توێژەران جەخت دەکەنەوە کە ئەم دۆزینەوەیە ئەوە دەسەلمێنێت کە هەستی دەروونی ناخۆش تەنها لایەنێکی مەعنەوی نییە، بەڵکو ڕاستەوخۆ دەگۆڕێت بۆ ڕووداوێکی بایۆلۆژی و کار دەکاتە سەر تێکدانی شانەکانی لەش.

تاقیکردنەوەکان کە لەسەر هەریەکە لە مشک و مرۆڤ ئەنجامدراون، ئەنجامێکی هاوشێوە و یەکلاکەرەوەیان هەبووە. ئەو کەسانەی کە لەژێر فشاری دەروونی بەردەوامدا بوون، ئاستی سووربوونەوە و هەوکردنی پێستیان بە شێوەیەکی بەرچاو بەرزتر بووە بەراورد بەوانەی لە دۆخێکی ئارامدا بوون. ئەمە ڕێگەی بۆ پزیشکان خۆش کردووە کە تێبگەن چارەسەری ئەکزیما تەنها لە ڕێگەی کرێم و مەرهەمی دەرەکییەوە نابێت، بەڵکو پێویستە لە داهاتوودا کار لەسەر هێمنکردنەوەی کۆئەندامی دەمار و پچڕانی ئەو پەیوەندییە بکرێت کە لە نێوان دەمارەکان و خانە هەوکردنەکاندا هەیە بۆ ئەوەی ڕێگری لە پەرەسەندنی نیشانەکان بگیرێت.

ئەم هەنگاوە زانستییە ئومێدێکی گەورە دەبەخشێتە ئەو ملیۆنان کەسەی لە سەرتاسەری جیهان بەدەست نیشانە بەردەوامەکانی ئەکزیماوە دەناڵێنن. لە ئێستادا پزیشکان دەتوانن بە شێوازێکی زانستیتر و وردتر ڕێگری لە گەشەکردنی هەوکردنەکان بگرن پێش ئەوەی بگاتە ئاستێکی مەترسیدار. پزیشکان پێشبینی دەکەن لە داهاتوودا دەرمانی نوێ بەرهەم بهێنرێت کە کار لەسەر ئەو دەمارەخانە دیاریکراوانە دەکەن کە هاندەری ئەکزیما و خورانی بێزارکەرن، بەمەش دەبنە هۆی کەمکردنەوەی خوران و سارێژکردنی برینەکانی پێست بە خێراییەکی زۆر زیاتر لە جاران.

سەرچاوە: ماڵپەڕی Nature

PM:05:16:21/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 68 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌