زانایان کۆدی جینییان دۆزیوەتەوە کە ڕێگە بە شیردەرەکان دەدات پەلە بڕاوەکانیان سەرلەنوێ بڕوێننەوە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

لە هەواڵێکی دڵخۆشکەردا بۆ جیهانی پزیشکی و مرۆڤایەتی، زانایانی پەیمانگای "ویستار" توانییان ئەو "کلیلە جینییە" بدۆزنەوە کە ڕێگە بە شیردەرەکان دەدات شانە ئاڵۆزەکانی جەستەیان سەرلەنوێ بڕوێننەوە. ئەم دۆزینەوەیە ڕێگەیەک خۆش دەکات کە لە داهاتوودا مرۆڤیش بتوانێت دەست یان قاچی بڕاوەی سەرلەنوێ دروست بکاتەوە.

توێژینەوەکە لەسەر جۆرە مشکێکی ئەفریقی (African spiny mouse) ئەنجامدراوە، کە تەنها شیردەرە لە جیهاندا توانای هەیە پێست، ماسولکە، کڕکڕاگە و دەمارەکانی سەرلەنوێ دروست بکاتەوە بۆ چاککردنەوەی برینە قووڵەکان. زانایان توانییان ئەو کۆمەڵە جینە جیابکەنەوە کە لە مرۆڤدا "خەوتوون" بەڵام لەم مشکەدا چالاکن و ڕێگری لە دروستبوونی شوێنەواری برین (Scar) دەکەن و لەبری ئەوە فەرمان بە خانەکان دەدەن ئەندامە بڕاوەکە دروست بکەنەوە.

تیمە زانستییەکە سەرکەوتوو بوون لە چالاککردنی ئەم سیستمە لەناو مشکە ئاساییەکانی تاقیگەدا و تێبینییان کرد کە پەنجە بڕاوەکانی ئەو مشکانە دەستیان کردووە بە گەشەکردنەوە. ئەمە ئەو باوەڕە کۆنەی شکاند کە دەیگوت شیردەرەکان ناتوانن ئەندامەکانیان بڕوێننەوە. ئێستا کار لەسەر ئەوە دەکرێت چۆن ئەم پرۆسەیە بۆ مرۆڤ بگوازرێتەوە بەبێ ئەوەی مەترسی دروستبوونی خانەی شێرپەنجەیی لێ بکەوێتەوە.

ئەم دۆزینەوەیە تەنها بۆ پەلە بڕاوەکان نییە، بەڵکو دەکرێت بۆ چاککردنەوەی زیانەکانی دڵ، جەرگ و تەنانەت مۆخی ئێسکیش بەکاربێت. زانایان پێشبینی دەکەن ئەگەر تاقیکردنەوەکانی سەلامەتی سەرکەوتوو بن، لە ماوەی پێنج ساڵی داهاتوودا یەکەمین تاقیکردنەوەی کلینیکی لەسەر مرۆڤ دەست پێبکات.

ئەم توێژینەوەیە لە گۆڤاری زانستی بەناوبانگی "Science Advances" بڵاوکراوەتەوە.

PM:09:09:05/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 32 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌