جوڵەی بەردەوامی DNA لە ناو خانەکاندا ناسنامەی مرۆڤ و نەخۆشییەکان دیاری دەکات

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

زانایانی پەیمانگای سالک دۆزینەوەیەکی سەرسوڕهێنەریان ئەنجامداوە کە دەری دەخات DNA لە ناو خانەکانی جەستەدا شتێکی جێگیر نییە، بەڵکو لە جوڵە و پێچخواردنێکی بەردەوامدایە. ئەم توێژینەوەیە کە لە گۆڤاری (Nature Genetics) لە شوباتی ٢٠٢٦دا بڵاوکراوەتەوە، دەیسەلمێنێت کە ئەم جوڵە بەردەوامە زۆر گرنگە بۆ ئەوەی خانەکە "بیرى بێتەوە" کە ئەرکی چییە لە جەستەدا.

تیمی توێژەر بە سەرپەرشتی پڕۆفیسۆر جێسی دیکسۆن، سەیری پڕۆتینێکیان کردووە بە ناوی (cohesin) کە وەک ئامێرێکی بچووک کار دەکات بۆ دروستکردنی ئەڵقە لە ناو DNAدا. کاتێک ئەم پڕۆتینە تێکدەچێت، DNA دەست دەکات بە لێبوونەوە و کرانەوە، بەڵام ئەم کرانەوەیە وەک یەک نییە؛ هەندێک بەش خێرا دەکرێنەوە و هەندێکی تریش کاتژمێرێکی زۆریان پێدەچێت، کە ئەمەش کاریگەری ڕاستەوخۆی لەسەر کارکردنی جینەکان هەیە.

ئەم جوڵە بەردەوامەی DNA وەک گفتوگۆیەکی ناوخۆیی وایە بۆ خانەکە، کە بەردەوام پێی دەڵێت: "تۆ خانەی دڵیت و دەبێت ئەم جینانەت چالاک بن" یان "تۆ خانەی مێشکیت". زانایان بۆیان دەرکەوتووە کە ئەو جینانەی زۆر چالاکن و ناسنامەی خانەکە دیاری دەکەن، لەو ناوچانەی DNAدان کە بەردەوام لە جوڵە و پێچخواردنی خێرادان.

ئەم دۆزینەوەیە ڕوونی دەکاتەوە بۆچی تێکچوونی ئەم جوڵەیە دەبێتە هۆی نەخۆشییە گەورەکانی وەک شێرپەنجە و نەخۆشییە زگماکییەکان. کاتێک جوڵەی DNA تێکدەچێت، خانەکە ناسنامەی خۆی لەدەست دەدات و دەست دەکات بە گەشەی ناتەندروست یان پەککەوتنی ئەرکەکانی، کە ئەمەش بنچینەی زۆرێک لە نەخۆشییە درێژخایەنەکانە.

ئەم توێژینەوەیە ئاسۆیەکی نوێ بۆ چارەسەرکردنی نەخۆشییەکان دەکاتەوە. لەبری ئەوەی تەنها سەیری پێکاتەی جینەکان بکرێت، ئێستا زانایان دەتوانن کار لەسەر ڕێکخستنەوەی "جوڵەی جینەکان" بکەن. وەک تیمی توێژینەوەکە دەڵێن، تێگەیشتن لەم جوڵە داینامیکییە کلیلی چارەسەری ئەو نەخۆشییانەیە کە تا ئێستا وەک مەتەڵێکی بێ وەڵام مابوونەوە

سەرچاوە: پەیمانگای سالک (Salk Institute)

PM:09:06:04/03/2026

ئه‌م بابه‌ته 92 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌