"ڤاکسینی سۆز"؛ دۆزینەوەی دەرمانێک کە مرۆڤە دڵڕەقەکان دەگۆڕێت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

چارەسەرێکی پزیشکی نوێ و شۆڕشگێڕانە کە لە ئەنجامی لێکۆڵینەوە لە دەمارە ئاوێنەییەکان (Mirror Neurons) پەرەی پێدراوە، سەرکەوتنێکی بێوێنەی لە چارەسەرکردنی نەخۆشییەکانی سۆسیۆپاتی و تێکچوونی کەسایەتی دژە-کۆمەڵایەتی بەدەست هێناوە. ئەم دەرمانە کە لە میدیاکاندا بە "ڤاکسینی سۆز" ناسراوە، توانای مێشک بۆ هەستکردن بە ئازار و سۆزی کەسانی تر زیاد دەکات.

ئەم چارەسەرە کە لە ڕووی زانستییەوە بە (SMT) ناسراوە، هەستەکان دروست ناکات، بەڵام توانای مێشک بەهێز دەکات بۆ "هاوشێوەکردنی" بارودۆخی سۆزداری کەسانی تر. بۆ دەیان ساڵ، دەرمان و چارەسەری دەروونی نەەیانتوانیوە گۆڕانکاری لە ڕێڕەوە دەمارییەکانی ئەو کەسانەدا بکەن کە خاوەن تێکچوونی کەسایەتین، بەڵام ئەم ڤاکسینە وەک دەستێوەردانێکی بایۆلۆژی ڕاستەوخۆ کار دەکات.

لە تاقیکردنەوە کلینیکییەکاندا، ئەو کەسانەی پێشتر تەنیا بە شێوەیەکی "ئەقڵانی" دەیانتوانی باسی خەم یان ئازار بکەن، دوای وەرگرتنی دەرمانەکە دەستیان کردووە بە نیشاندانی کاردانەوەی فیزیکی وەک "گریان و خێرا لێدانی دڵ" کاتێک دەبینن کەسێکی تر لە ئازاردایە. دەرمانەکە کار لەسەر پرۆتینەکانی ناو مێشک دەکات بۆ ئەوەی خانە دەمارییەکان لەو ناوچانەی مێشک کە بەرپرسن لە سۆز، چالاکتر و کاراتر بن.

توێژینەوەکە لە لایەن تیمێکی پسپۆڕ لە پەیمانگای "کارۆلینسکا" لە ستۆکهۆڵم ئەنجام دراوە. پزیشکەکان هیوادارن ئەمە ببێتە چارەسەرێکی یەکجاری بۆ ئەو کەسانەی کە بەهۆی نەخۆشییە دەروونییەکانەوە زیان بە خێزان و کۆمەڵگە دەگەیەنن، چونکە ئەم دەرمانە دەبێتە هۆی دروستبوونی ویژدانێکی بایۆلۆژی لە ناو مێشکیاندا.

سەرەڕای لایەنە ئەرێنییەکان، ئەم دۆزینەوەیە مشتومڕێکی ئەخلاقی گەورەی دروست کردووە. ئایا حکومەتەکان مافی ئەوەیان هەیە ئەم دەرمانە بەسەر تاوانبارەکاندا بسەپێنن؟ ئەگەر سۆز و بەزەیی لە ڕێگەی دەرمان و بایۆلۆژیاوە زیاد بکرێت، ئایا هێشتا دەکرێت وەک "ڕەوشت و فەزیلەت" سەیر بکرێت یان تەنیا دەبێتە نیشانەیەک بۆ تەندروستی مێشک؟ ئێستا دەرمانەکە چاوەڕێی ڕەزامەندی کۆتایی FDA دەکات.

سەرچاوە: گۆڤاری زانستی Karolinska Institute و ڕاپۆرتە پزیشکییەکانی سوید.