هۆشداریی نوێی کۆمەڵەی شێرپەنجەی ئەمریکی؛ بەرزبوونەوەی ڕێژەی شێرپەنجەی کۆڵۆن لەنێو گەنجان مەترسیدارە

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

ڕاپۆرتێکی نوێ و جێی سەرنجی کۆمەڵەی شێرپەنجەی ئەمریکی (ACS) زەنگی مەترسییەکی گەورە لێدەدات سەبارەت بە زیادبوونی ڕێژەی تووشبوون بە شێرپەنجەی کۆڵۆن و ڕیخۆڵە لەنێو نەوەی گەنجدا، بەتایبەتی ئەو کەسانەی تەمەنیان لە خوار ٥٥ ساڵەوەیە. ئەم گۆڕانکارییە کتووپڕەی لە ئامارە پزیشکییەکاندا دەرکەوتووە، پسپۆڕانی تەندروستی لە سەرتاسەری جیھان نیگەران کردووە، چونکە ئەم جۆرە شێرپەنجەیە پێشتر زیاتر وەک نەخۆشییەکی تەمەنە گەورەکان و بەساڵاچووان هەژمار دەکرا، بەڵام ئێستا بە شێوەیەکی خێرا بەرەو تەمەنە بچووکەکان شۆڕبووەتەوە

بەپێی توێژینەوە چڕوپڕەکانی ئەم ڕێکخراوە، لە کاتێکدا ڕێژەی گشتی تووشبوون لەنێو کەسانی سەروو ٦٥ ساڵ بەهۆی زیادبوونی پشکنینە پێشوەختەکانەوە ڕووی لە دابەزین کردووە، بەڵام لە بەرامبەردا لەنێو گەنجان و کەسانی تەمەن مامناوەنددا ساڵانە بە ڕێژەی ١٪ بۆ ٢٪ زیاد دەکات. پزیشکان جەخت لەوە دەکەنەوە کە نیشانە سەرەتاییەکان زۆر جار لەلایەن گەنجانەوە پشتگوێ دەخرێن یان وەک کێشەی سادەی وەک مایەسیری و تێکچوونی هەرس لێکدەدرێنەوە، ئەمەش وادەکات نەخۆشییەکە لە قۆناغە درەنگەکاندا دەستنیشان بکرێت کە چارەسەرکردنی تێیدا قورستر دەبێت.

کۆمەڵەی شێرپەنجەی ئەمریکی لە ڕاپۆرتەکەیدا لیستێکی لەو نیشانە سەرەکییانە بڵاوکردووەتەوە کە بە هیچ شێوەیەک نابێت پشتگوێ بخرێن و پێویستیان بە سەردانی بەپەلەی پزیشک هەیە. دیارترین ئەو نیشانانە بریتین لە هەبوونی خوێن لە پیساییدا کە ڕەنگە ڕەنگی پیساییەکە بۆ سوورێکی تۆخ یان ڕەش بگۆڕێت، لەگەڵ هەستکردن بە ئازاری بەردەوام و بێزارکەر لە ناوچەی سکدا. هەروەها گۆڕانی شێوە یان ڕەنگی پیسایی بۆ ماوەیەکی درێژخایەن، تووشبوون بە کەمخوێنی (ئەنیمیا) کە دەبێتە هۆی شەکەتی و بێهێزی، و دابەزینی کێشی جەستە بە شێوەیەکی ناڕوون و بێ ئەوەی کەسەکە پارێزی کردبێت. جگە لەمانەش، تێکچوونی کاتیی ڕیتمی ڕیخۆڵە وەک قەبزی یان سکچوونی زۆر و بەردەوام، وەک زەنگی ئاگادارکردنەوەی جدی هەژمار دەکرێن.

لە ڕابردوودا، پشکنینی کۆڵۆنۆسکۆپی لە تەمەنی ٥٠ ساڵییەوە بۆ هاووڵاتییان پێشنیار دەکرا، بەڵام بەهۆی ئەم گۆڕانکارییە خێرایانەی لە زیادبوونی تووشبووان لەنێو گەنجاندا بینراوە، زۆربەی ڕێکخراوە تەندروستییە جیهانییەکان تەمەنی دەستپێکردنی پشکنینی خولییان بۆ ٤٥ ساڵی دابەزاندووە. هۆکارەکانی ئەم بەرزبوونەوەیە لەنێو گەنجاندا بۆ چەندین فاکتەر دەگەڕێندرێتەوە، لەوانە: گۆڕانی شێوازی ژیان، زۆر خواردنی گۆشتی پرۆسێسکراو و فاست فوود، کەمبوونەوەی چالاکی جەستەیی، و هەندێک هۆکاری ژینگەیی و بۆماوەیی کە کاریگەرییان لەسەر نەوەی نوێ زیاتر بووە.

لە کۆتاییدا، پزیشکان و شارەزایانی بواری شێرپەنجە ڕێنمایی هەموو کەسێک دەکەن، بەتایبەت ئەوانەی تەمەنیان لە خوار ٥٥ ساڵەوەیە، کە هەرگیز نیشانە نائاساییەکانی کۆئەندامی هەرس بە هەند وەربگرن و بە هۆکاری کاتیی تێپەڕی نەزانن. دەستنیشانکردنی پێشوەختە نەک تەنها پڕۆسەی چارەسەر ئاسان دەکات، بەڵکو کلیلی سەرەکییە بۆ ڕزگاربوون لە مردن، چونکە دۆزینەوەی نەخۆشییەکە لە قۆناغە سەرەتاییەکاندا ڕێژەی چاکبوونەوە بۆ سەرووی ٩٠٪ بەرز دەکاتەوە و مەترسییەکانی سەر ژیانی مرۆڤ کەم دەکاتەوە.

سەرچاوە: ڕاپۆرتی نوێی کۆمەڵەی شێرپەنجەی ئەمریکی (American Cancer Society)

PM:03:50:15/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 104 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌