مەترسییەکانی بەکارهێنانی مۆبایل لە تاریکیدا؛ بۆچی چاوەکانت تووشی وشکبوونەوە و ماندوویەتی دەبن؟

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

بەکارهێنانی مۆبایلی زیرەک لە ناو جێگە و لەناو ژوورێکی تاریکدا، بووەتە یەکێک لە باوترین خوەکانی مرۆڤی سەردەم پێش خەوتن، بەڵام پزیشکانی پسپۆڕی چاو هۆشداری توند دەدەن لەوەی ئەم ڕەفتارە زیانی گەورە بە تەندروستی چاو و بینین دەگەیەنێت. بەکارهێنانی ئامێرە ئەلیکترۆنییەکان لە ژینگەیەکی بێ ڕووناکیدا، نەک هەر دەبێتە هۆی ماندوویەتییەکی زۆری دەمارەکانی چاو، بەڵکو هۆکارێکی سەرەکییە بۆ تووشبوون بە وشکبوونەوەی درێژخایەنی چاو کە لە داهاتوودا کاریگەری لەسەر کوالێتی بینین دروست دەکات.

کاتێک مرۆڤ لە ژوورێکی تاریکدا سەیری شاشەیەکی گەش دەکات، هاوێنەی چاوەکان (Pupils) بە شێوەیەکی سروشتی فراوان دەبن بۆ ئەوەی بڕێکی زیاتر لە ڕووناکی وەربگرن، ئەمەش وادەکات تیشکە شینە بەهێزەکانی ناو شاشەی مۆبایلەکە بە چڕییەکی زۆرتر و بە شێوەیەکی ڕاستەوخۆ بگەنە ناو قووڵایی تۆڕی چاو. لەم دۆخەدا، ماسولکەکانی چاو ناچارن هەوڵێکی نائاسایی بدەن بۆ ئەوەی هاوسەنگی لە نێوان تاریکی ژوورەکە و تیشکە بەهێزەکەی مۆبایلەکەدا دروست بکەن، ئەمەش دەبێتە هۆی دروستبوونی فشارێکی زۆر لەسەر دەمارەکان کە بە "ماندوویەتی دیجیتاڵی چاو" دەناسرێت.

یەکێک لە مەترسیدارترین لایەنەکانی بەکارهێنانی مۆبایل لە تاریکیدا ئەوەیە کە مرۆڤ بە شێوەیەکی نائاگایانە ڕێژەی تروکاندنی چاوەکانی کەم دەبێتەوە. لە دۆخی ئاساییدا، مرۆڤ لە خولەکێکدا نزیکەی ١٥ بۆ ٢٠ جار چاو دەتروکێنێت بۆ ئەوەی چینێکی تەڕ و شێدار بەسەر گلێنەی چاویدا بڵاوببێتەوە، بەڵام کاتێک بە وردی سەرنج لە شاشەی مۆبایل دەدرێت لە تاریکیدا، ئەم ڕێژەیە بۆ کەمتر لە نیوە دادەبەزێت. ئەمەش دەبێتە هۆی ئەوەی فرمێسکی چاو بە خێرایی بێتەوە و چاو تووشی وشکبوونەوە، سۆزانەوە، سووربوونەوە و هەندێک جار لێڵی لە بینیندا ببێت، کە ئەمانە هەموویان نیشانەی سەرەتایی تێکچوونی تەندروستی چاون.

توێژینەوە زانستییەکان پێشتر ئاماژەیان بەوە کردووە کە تیشکی شینی مۆبایل تەنها زیان بە چاو ناگەیەنێت، بەڵکو کار دەکاتە سەر مێشک و ڕێگری دەکات لە دەردانی هۆرمۆنی "مێلاتۆنین" کە بەرپرسە لە ڕێکخستنی خەو. کاتێک لە تاریکیدا مۆبایل بەکاردەهێنیت، مێشک وا هەست دەکات هێشتا کاتی ڕۆژە، ئەمەش دەبێتە هۆی کەمخەوی و تێکچوونی کاتژمێری بایۆلۆژی جەستە. جگە لەوەش، بەردەوامبوونی ئەم فشارە لەسەر چاوەکان ئەگەری تووشبوون بە نێزیکبینی (Myopia) زیاد دەکات، بەتایبەت لە تەمەنی منداڵ و گەنجاندا کە هێشتا چاوەکانیان لە قۆناغی گەشەکردندایە.

بۆ دوورکەوتنەوە لەم زیانانە، پسپۆڕان ئامۆژگاری دەکەن کە هەرگیز لە تاریکی ڕەها مۆبایل بەکارنەهێنرێت و لایەنی کەم گلۆپێکی کز لە ژوورەکەدا هەبێت. هەروەها پێویستە یاسای (٢٠-٢٠-٢٠) پەیڕەو بکرێت، بەو شێوەیەی کە دوای هەر ٢٠ خولەکێک لە بەکارهێنانی مۆبایل، بۆ ماوەی ٢٠ چرکە سەیری شتێک بکرێت کە ٢٠ پێ (نزیکەی ٦ مەتر) دوور بێت، تاوەکو ماسولکەکانی چاو پشوو بدەن. هەروەها چالاککردنی "سیستەمی شەوانە" (Night Mode) لە مۆبایلەکاندا دەتوانێت تا ڕادەیەک کاریگەری تیشکە شینەکان کەم بکاتەوە، بەڵام باشترین چارەسەر ئەوەیە کە کاتژمێرێک پێش خەوتن مۆبایل بە تەواوی وەلا بنرێت.

سەرچاوەکان: ماڵپەڕی تەندروستی هێڵسلاین، گۆڤاری پزیشکی مایۆ کلینیک، ڕێکخراوی تەندروستی جیهانی.

PM:01:12:15/02/2026

ئه‌م بابه‌ته 124 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌