لیچی؛ "زێڕە سوورەکەی" بازاڕەکانی جیهان کە ئابووری گوندەکان دەگۆڕێت

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

میوەی لیچی بە خێرایی خەریکە وەک هێزێکی کشتوکاڵی و جیهانی و دیاردەیەکی کولتووری نوێ دەردەکەوێت، بە جۆرێک جوتیاران، هەناردەکاران و بەکاربەران بە هەمان شێوە سوود لە توانای ئەم میوە شیرینە وەردەگرن. لەگەڵ فراوانبوونی بەرهەمهێنان و هەمەجۆربوونی بازاڕەکان لە سەرانسەری جیهاندا، لیچی لە میوەیەکی ناوخۆیی و سادەوە گۆڕاوە بۆ بەرهەمێکی ستراتیژی کە کاریگەری قووڵی لەسەر ئابووری گوندنشینەکان دروست کردووە و لە هەمان کاتدا ڕووبەڕووی فشارە ژینگەییەکان دەبێتەوە و دەبێتە سەرچاوەی داهێنان لە پیشەسازی خۆراکدا.

ئەم میوەیە کە بەهۆی تامی ناوازە و ڕەنگە سەرنجڕاکێشەکەیەوە ناسراوە، ئێستا تەنها خۆراکێک نییە، بەڵکو بووەتە بزوێنەری گەشەپێدانی گوندەکان لە زۆرێک لە وڵاتانی ئاسیا و ئەفریقا. لە کاتێکدا خواست لەسەر میوەی فرێش و تەندروست لە بازاڕە نێودەوڵەتییەکاندا ڕوو لە زیادبوونە، لیچی توانیویەتی پێگەی خۆی لە وڵاتانی وەک چین، ڤێتنام و ماداگاسکار بەهێز بکات. ئەم گەشەسەندنە تەنها لە ڕووی بڕی بەرهەمەوە نییە، بەڵکو بەکارهێنانی تەکنەلۆژیای مۆدێرن لە چاندن و پاراستن و گواستنەوەیدا، وایکردووە ئەم میوەیە بگاتە دوورترین خاڵەکانی جیهان و داهاتێکی زۆر بۆ وڵاتانی بەرهەمهێنەر دابین بکات.

لە پارێزگای گوانگدۆنگی باشووری چین، بۆنی لیچی فرێش نیشانەی گەیشتنە بە لووتکەی وەرزی دروێنە، کە تێیدا جوتیارانی ناوخۆ شەو و ڕۆژ کار دەکەن بۆ چنین و پاکەتکردن و ناردنی بەرهەمە بەنرخەکانیان. لە گوندەکانی وەک "بایچیاو"، پەرەپێدانی پڕۆژە کشتوکاڵییەکان لەسەر بنەمای لیچی یارمەتیدەر بووە لە گۆڕینی ژیانی خەڵک؛ جوتیاران و خاوەنکاران تەکنەلۆژیای مۆدێرنیان وەک "درۆن" بۆ چاودێریکردنی باخەکان و پلاتفۆرمە ئۆنلاینەکانیان بۆ فرۆشتن بەکارهێناوە. ئەمەش وایکردووە داهاتی گشتی ئەو ناوچانە لە کەمتر لە ٢ ملیۆن یوانەوە بۆ زیاتر لە ٤ ملیۆن یوان لە ساڵانی ڕابردوودا بەرزبێتەوە. بەرزبوونەوەی بەهای هەناردەکردن لەم ناوچەیەدا و ناردنی هەزاران تۆن میوە بۆ دەرەوەی وڵات، بووەتە هۆی گەڕانەوەی گەنجان بۆ گوندەکان و کارکردن لەم کەرتەدا، کە ئەمەش بەشێکە لە پلانی گەورەی چین بۆ بوژانەوەی گوندەکان.

هاوکات، ڤێتنام وەک دووەم گەورەترین بەرهەمهێنەری لیچی لە جیهاندا، خەریکە پێگەیەکی بەهێزتر بۆ خۆی دەستەبەر دەکات و بەرهەمەکانی بۆ زیاتر لە ٣٠ وڵات هەناردە دەکات. لیچی ڤێتنامی گەیشتووەتە بازاڕە نایابەکانی ئەوروپا، ئەمریکای باکوور و وڵاتانی تری ئاسیا. تەنانەت بۆ یەکەمجار ئەم میوەیە لەسەر ڕەفەی زنجیرە فرۆشگا گەورەکانی ئەمریکا بینراوە، ئەمەش ئاماژەیە بۆ زیادبوونی خواستی جیهانی. لە لایەکی ترەوە، وڵاتی ماداگاسکار کە سێیەم گەورەترین بەرهەمهێنەرە، زیادبوونی ١٨٪ی لە داهاتی هەناردەکردنی لیچی تۆمارکردووە، کە ئەمەش بەهۆی بەرزبوونەوەی قەبارەی ناردن و گرانبوونی نرخەکەیەوە بووە لە بازاڕەکاندا، بەتایبەت لە وڵاتانی یەکێتی ئەوروپا کە کڕیاری سەرەکی ئەم میوەیەن.

سەرەڕای ئەم سەرکەوتنانە، مێژووی لیچی بێ ئاستەنگ نییە. لە بەشێک لە وڵاتی بەنگلادیش، گەرمای زۆر و تیشکی بەردەوامی خۆر هەڕەشە لە بەرهەمی ئەمساڵ دەکەن، کە بووەتە هۆی وەرینی پێشوەختەی گوڵ و میوە گەنجەکان. جوتیاران ئێستا لە هەوڵێکی بەردەوامدان بۆ پاراستنی بەرهەمەکانیان لە ڕێگەی ئاودێری زیاتر و پەیڕەوکردنی شێوازە نوێیەکانی گونجاندن لەگەڵ گۆڕانی کەشوهەوا. لە ڕووی تەندروستیشەوە، پزیشکان ئاماژە بەوە دەکەن کە لیچی دەوڵەمەندە بە ڤیتامین C، ڕیشاڵ و دژە ئۆکسێنەرەکان، بەڵام هۆشداری دەدەن لە خواردنی بڕێکی زۆر بەهۆی ڕێژەی بەرزی شەکرە سروشتییەکەیەوە، بەتایبەتی بۆ ئەو کەسانەی کێشەی شەکرەیان هەیە. جێی ئاماژەیە، لیچی یارمەتیدەرێکی باشە بۆ شێدارکردنەوەی جەستە لە هاویندا، بەڵام باشترە بە گەدەی خاڵی نەخورێت.

چاوەڕوان دەکرێت بازاڕی لیچی لە ساڵانی داهاتوودا گەشەی زیاتر بەخۆیەوە ببینێت. هەوڵەکان بۆ هەمەجۆرکردنی بەرهەمەکە، وەک پەرەپێدانی لیچی "بێ ناوک" و گۆڕینی بۆ شەربەت و بەرهەمە وشککراوەکان، یارمەتیدەر دەبن بۆ ئەوەی ئەم میوەیە تەنها لە وەرزێکی کورتدا نەمێنێتەوە و بە درێژایی ساڵ لە بازاڕەکاندا بەردەست بێت. 

ئەم جووڵە جیهانییە نیشانی دەدات چۆن میوەیەک کە ڕۆژێک تەنها لە باخە ناوخۆییەکاندا چێژی لێ وەردەگیرا، ئێستا بووەتە هێمای داهێنانی کشتوکاڵی و بازرگانی نێودەوڵەتی و تێکەڵبوونی تامە جیاوازەکانی جیهان.

سەرچاوە: ئاژانسە هەواڵییە کشتوکاڵییەکان و ڕاپۆرتە ئابوورییە نێودەوڵەتییەکان

PM:08:30:22/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 120 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌