بۆ یەکەمجار نەخۆشییەکی بۆماوەیی و مەترسیداری خوێن لە ڕێگەی دەستکاریکردنی جیناتەوە چارەسەر کرا

وێستگە ستایل - سۆلین عوسمان

پزیشکان و زانایان لە دەستکەوتێکی مێژووییدا ڕایانگەیاند کە توانیویانە لە ڕێگەی تەکنەلۆژیای دەستکاریکردنی جیناتەوە، چەند نەخۆشێک کە بەدەست نەخۆشییەکی دەگمەن و بۆماوەیی خوێنەوە دەیانناڵاند، بە تەواوی چاک بکەنەوە. ئەم چارەسەرە نوێیە کۆتایی بە پێویستی وەرگرتنی چارەسەری بەردەوام و گواستنەوەی خوێن دەهێنێت کە زۆرجار نەخۆشەکان بۆ هەموو تەمەنیان ناچار بوون ئەنجامی بدەن، ئەمەش وەک هەنگاوێکی گەورە بەرەو بنبڕکردنی نەخۆشییە بێچارەسەرەکان هەژمار دەکرێت.

ئەو نەخۆشانەی کە ئەم چارەسەرە پێشکەوتووەیان وەرگرتووە، ئێستا خاوەنی ئاستێکی جێگیر و تەندروستی خوێنن و دوای چەندین مانگ لە وەرگرتنی چارەسەرەکە، هیچ جۆرە نیشانەیەکی نەخۆشییەکەیان تێدا نەماوە. بۆ زۆربەی ئەم کەسانە، ئەمە یەکەمجارە لە ژیانیاندا کە بتوانن بەبێ ترس و بەبێ بەکارهێنانی دەرمانی ڕۆژانە بژین. زانایان ئاماژە بەوە دەکەن کە هیچ لێکەوتەیەکی مەترسیدار یان ئاڵۆزییەکی نەخوازراو لە ئەنجامی ئەم دەستکاریکردنە جینییەدا ڕووی نەداوە.

ئەم چارەسەرە پشتی بە تەکنەلۆژیای CRISPR بەستووە کە وەک "مەقەستێکی وردی جینی" کار دەکات بۆ بڕین و چاککردنەوەی ئەو بەشە لە DNA کە بەرپرسە لە دروستکردنی خانە ناتەندروستەکانی خوێن. هەرچەندە لە ئێستادا ئەم پرۆسەیە زۆر ئاڵۆزە و تێچووەکەی بۆ مرۆڤی ئاسایی زۆر بەرزە، بەڵام شارەزایان پێشبینی دەکەن کە لەگەڵ پەرەسەندنی زیاتری زانست و زیادبوونی کێبڕکێی کۆمپانیاکانی دەرمان، نرخەکەی بە ڕادەیەک کەم ببێتەوە کە زۆربەی نەخۆشخانەکانی جیهان بتوانن ئەنجامی بدەن.

بۆ چەندین دەیەیە، نەخۆشییە بۆماوەییەکانی خوێن وەک نەخۆشییەکی بێچارەسەر دەبینران و تەنها هەوڵ دەدرا نیشانەکانیان کەم بکرێتەوە، ئەمەش بارگرانییەکی دارایی و دەروونی گەورەی لەسەر خێزانەکان دروست کردبوو. ئەو پێشکەوتنانەی لە چەند ساڵی ڕابردوودا لە بواری پزیشکی جینی و بایۆتەکنەلۆژیادا بەدەست هاتوون، هیوایەکی نوێیان بەو کەسانە بەخشی کە پێیان وابوو هەتا مردن دەبێت لەگەڵ ئازار و نەخۆشییەکانیاندا بمێننەوە.

ئەم سەرکەوتنە تەنها سەرەتایەکە بۆ سەردەمێکی نوێ لە پزیشکی، کە تێیدا پزیشکان دەتوانن ڕاستەوخۆ بچنە سەر کۆدی جینی مرۆڤ و هەڵەکان ڕاست بکەنەوە. شارەزایان دەڵێن ئەم تەکنەلۆژیایە دەکرێت لە داهاتوویەکی نزیکدا بۆ چارەسەرکردنی دەیان جۆری تری نەخۆشی جینی و تەنانەت هەندێک جۆری توندی شێرپەنجەش بەکاربهێنرێت، ئەمەش وەرچەرخانێکی گەورەیە بەرەو پزیشکییەکی کەسی و 

بنبڕکەر.

سەرچاوە: 

New England Journal of Medicine, World Health Organization, Genetics & Medicine

PM:06:19:16/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 36 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌