ڤاکسینی کەسیی mRNA بۆ شێرپەنجە؛ سەرکەوتنێکی مێژوویی لە زیادکردنی تەمەنی تووشبوواندا

وێستگە ستایل – سۆلین عوسمان

ڤاکسینە جنیتییەکانی شێرپەنجە لە جۆری mRNA، ئەنجامێکی بێوێنە و چاوەڕواننەکراویان لە زیادکردنی ڕێژەی مانەوەی تووشبوواندا تۆمار کردووە، ئەمەش وەک بازدانێکی گەورە لە جیهانی "پزیشکیی ورد" (Precision Medicine) و چارەسەری زیرەک هەژمار دەکرێت کە تێیدا دەرمان بۆ هەر کەسێک بە جیا دروست دەکرێت.

لە داتاکانی تاقیکردنەوەیەکی نوێی کلینیکیدا کە لەسەر ئاستی جیهانی بڵاوکراوەتەوە، دەرکەوتووە ئەو نەخۆشانەی ڤاکسینی تایبەتیان پێدراوە —کە بە وردی بەپێی نەخشەی جنیتیی گرێی شێرپەنجەیی هەر نەخۆشێک خۆی دیزاین کراوە— ڕێژەی گەڕانەوەی نەخۆشییەکە لایان دوای نەشتەرگەری و وەرگرتنی چارەسەری کیمیایی بە شێوەیەکی زۆر بەرچاو کەمی کردووە، ئەمەش هیوایەکی نوێ دەبەخشێتە ئەو کەسانەی لە قۆناغە مەترسیدارەکانی نەخۆشییەکەدان.

هەر ڤاکسینێک تەنها لە ماوەی چەند هەفتەیەکدا بەرهەم دەهێنرێت؛ پڕۆسەکە بە وەرگرتنی نمونەیەک لە گرێی نەخۆشەکە دەستپێدەکات و دوای پشکنینی ورد، بازدانە جنیتییەکان کۆد دەکرێن بۆ ناو ڤاکسینەکە، کە وەک "پۆستەرێکی داواکراو" بۆ کۆئەندامی بەرگری کار دەکات. توێژەران تێبینییان کردووە کە ئەم ڤاکسینە دەبێتە هۆی دروستبوونی کاردانەوەیەکی زۆر بەهێز لە خانەکانی (T-cell) کە بۆ ماوەیەکی درێژ لە جەستەدا دەمێننەوە، بەتایبەتی لەو نەخۆشانەی تووشبووی شێرپەنجەی پێست (میلانۆما) و شێرپەنجەی پەنکریاس بوون.

ئەم بیرۆکە شۆڕشگێڕانەیە سوود لە تەکنەلۆژیای mRNA وەردەگرێت کە لە کاتی پەتای کۆرۆنادا سەرکەوتنی گەورەی سەلماند، بەڵام لێرەدا بۆ بواری ئۆنکۆلۆژی گونجێنراوە. بۆ چەندین دەیە، ڤاکسینەکانی شێرپەنجە بەهۆی جیاوازیی جۆری گرێکان و توانای شێرپەنجە بۆ خۆحەشار دان لە کۆئەندامی بەرگری شکستیان دەهێنا، بەڵام ئێستا پێشکەوتنی خێرا لە بواری ڕیزبەندیی جنیتی و کارگەی بەرهەمهێنانی زیرەک، هاوکێشەکەی گۆڕیوە.

پسپۆڕانی بواری پزیشکی جەخت دەکەنەوە کە لە ماوەی دە ساڵی داهاتوودا، ئەم جۆرە ڤاکسینە شەخسییانە دەبنە بەشێکی سەرەکی و ستاندارد لە چاودێرییەکانی دوای چارەسەری شێرپەنجە، بەمەش چارەسەری نەخۆشییە کوشندەکان لە شێوازە گشتییەکەیەوە بەرەو جیهانێکی تەواو تاکەکەسی و ورد دەگۆڕێت کە تێیدا جەستەی نەخۆشەکە خۆی دەبێتە چەکی سەرەکی بۆ لەناوبردنی نەخۆشییەکە.

سەرچاوەکان: گۆڤاری نەیچەر میدیسن (Nature Medicine)، بەشی تەندروستیی بی بی سی (BBC Health)

PM:08:34:10/01/2026

ئه‌م بابه‌ته 320 جار خوێنراوه‌ته‌وه‌‌